Δημήτρης Παπανδρέου
Σελ. 356
Εκδόσεις Κίνητρο
Αθήνα 2011
Το βιβλίο του διπλωμάτη Δημήτρη Παπανδρέου αποτελεί μια κατατοπιστική μελέτη του φαινομένου της θαλάσσιας πειρατείας, καθώς αναλύει τόσο την επιχειρησιακή/ναυτιλιακή όσο και τη νομική/πολιτική πλευρά του θέματος, στηριγμένος σε αποφάσεις υπερεθνικών οργανισμών. Τα τελευταία πέντε χρόνια παρατηρείται έξαρση πειρατικών επιθέσεων, κυρίως από ομάδες που έχουν ως βάση τους λιμάνια της Σομαλίας η οποία ως κρατική οντότητα έχει καταρρεύσει προ πολλού υπό το βάρος ενός εμφύλιου πολέμου που την έχει σπάσει σε τρία κομμάτια. Οι επιθέσεις αυτές που ξεκίνησαν για την επιβίωση των φτωχών ψαράδων έχουν πλέον ως αποτέλεσμα την απώλεια πλοίων, εμπορευμάτων, ακόμα και ανθρώπινων ζωών. Η ένταση του φαινομένου είναι τόσο σφοδρή που η διεθνής κοινότητα αναγκάστηκε να λάβει δραστικά μέτρα, αποστέλλοντας πολεμικά πλοία για την περιπολία και τη διασφάλιση των θαλάσσιων οδών. Το πρόβλημα υποχώρησε, αλλά δεν λύθηκε…
Στη μελέτη του ο συγγραφέας, αφού τοποθετήσει το πρόβλημα στην ιστορική του διάσταση, αναλύει αρχικά την επιχειρησιακή κατάσταση του επικρατεί σήμερα παρουσιάζοντας τις τακτικές των πειρατών, τα μέτρα που λήφθηκαν και τη στάση των υπερεθνικών οργανισμών (ΝΑΤΟ, Ε.Ε. ναυτιλιακές ενώσεις όπως ο ΙΜΟ) για να καταλήξει στις πιο οργανωμένες προσπάθειες όπως η Ομάδα Επαφής (ξεκίνησε τη λειτουργία της τον Ιανουάριο του 2009). Όπως εξηγεί οι πρωτοβουλίες αυτές δεν λαμβάνουν αποφάσεις δεσμευτικού χαρακτήρα, αλλά «επιδιώκουν να λειτουργήσουν συμπληρωματικά για την επίτευξη του κοινού στόχου. Δεν αμφισβητείται παρά ταύτα ότι παράγουν εθιμικό δίκαιο». Μεγάλο τμήμα του βιβλίου καταλαμβάνει η εξιστόρηση των ενεργειών της Ομάδας Επαφής, και η στάση που κράτησαν κατά τη διεξαγωγή των εργασιών ορισμένα κράτη όπως η Κίνα (από και προς την οποία κινούνται τα περισσότερα βαπόρια που διέρχονται τον Ινδικό), η Ινδία κ.ά.
Στο 4ο κεφάλαιο του βιβλίου ο συγγραφέας ασχολείται με το ζήτημα της ποινικής καταστολής, αναγνωρίζοντας ότι η ‘σομαλική μορφή’ της θαλάσσιας πειρατείας έχει ιδιαιτερότητες που δεν συναντούνται σε παρελθούσες μορφές πειρατείας. Στο πλαίσιο αυτό αναλύει τις έννοιες ‘piracy’ και ‘armed robbery’ και εξετάζει την έννοια της ‘οικουμενικής δικαιοδοσίας’. Όπως υποστηρίζει ο Δ. Παπανδρέου, «η ιδιαιτερότητα του Πειρατικού στη Σομαλία δεν έχει επιτρέψει αυτοματισμούς στην ολική άσκηση της οικουμενικής δικαιοδοσίας». Παρόλα αυτά ο ίδιος θεωρεί ότι η άσκηση της οικουμενικής δικαιοδοσίας είναι προτιμότερη λύση για ένα τόσο σύνθετο πρόβλημα σε σχέση με άλλες λύσεις όπως η σύσταση δικαιοδοτικού οργάνου ή η διαμόρφωση υποδομών δίωξης στο δικονομικό σύστημα περιφερειακών κρατών.
Στα τέσσερα τελευταία κεφάλαια εξετάζονται τα μέτρα αυτοπροστασίας που λαμβάνονται στα πλοία που διασχίζουν τον Ινδικό αλλά και το ζήτημα των ένοπλων φρουρών (δες σχετικό άρθρο στο παρόν τεύχος του L&M), ο έλεγχος των οικονομικών συναλλαγών των πειρατών, το ζήτημα της διαχείρισης των ομήρων και η ελληνική διάσταση του προβλήματος. Ο συγγραφέας υποστηρίζει ότι η πειρατεία προσφέρει για την Ελλάδα την ευκαιρία «διεκδίκησης και εδραίωσης ενός ανταγωνιστικού στρατηγικού κεκτημένου σε θέματα θαλάσσιας ασφάλειας, επενδύοντας σε προσδοκώμενο πολιτικό κεφάλαιο στο μέλλον».
Στο παράρτημα του βιβλίου περιλαμβάνονται διεθνή κείμενα και αποφάσεις των συνόδων της Ομάδας Επαφής, πίνακες, πειρατική και ναυτιλιακή ορολογία, φωτογραφίες πλοίων που δέχτηκαν επιθέσεις κ.λπ.
