Συνέντευξη στο Θανάση Αντωνίου
Ο καθηγητής Γιώργος Γιαννόπουλος εξελέγη στις 20 Σεπτεμβρίου του 2012 πρόεδρος στην Ευρωπαϊκή Συμμαχία για την Έρευνα των Μεταφορών (European Transport Research Alliance / ETRA). Πρόκειται για το νέο φορέα στο χώρο των μεταφορών στην Ευρώπη, ο οποίος συστάθηκε πρόσφατα με τη συμμετοχή των κορυφαίων μέχρι σήμερα θεσμικών φορέων που αποφάσισαν να συνενώσουν τις δυνάμεις τους και να χαράξουν μια κοινή πορεία.
Ο Γ. Γιαννόπουλος είναι ένα από τα κορυφαία στελέχη του κλάδου των μεταφορών που διαθέτει η χώρα μας, ένας επιστήμονας διεθνούς κύρους ο οποίος αυτή τη στιγμή είναι διευθυντής του Ελληνικού Ινστιτούτου Μεταφορών (ΙΜΕΤ) και ομότιμος καθηγητής του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης (ΑΠΘ). Η έδρα της ETRA θα είναι οι Βρυξέλλες, όπου θα έχει την έδρα του και ο διευθυντής του νέου φορέα.
To L&M συνάντησε τον Γ. Γιαννόπουλο στα γραφεία του Ινστιτούτου Μεταφορών στην Αθήνα στη λεωφόρο Μεσογείων, και συζήτησε μαζί του για την εκλογή, την ατζέντα που καλείται να υλοποιήσει και το μέλλον του κλάδου στην Ευρώπη και στην Ελλάδα. Αξίζει να αναφέρουμε ότι φέτος ο πρόεδρος του ΙΜΕΤ ανακηρύχθηκε σε Ακαδημαϊκό και είναι ο πρώτος επιστήμονας του μεταφορικού κλάδου που κατακτάει αυτή τη διάκριση στη χώρα μας.
Διάκριση όλων
Ο Γ. Γιαννόπουλος συγκαταλέγεται στους πανεπιστημιακούς και ερευνητές που είναι περήφανοι για τη χώρα τους και τους συνεργάτες τους, και δεν χάνει ευκαιρία να το τονίσει. «Η Ελλάδα είναι το έμψυχο δυναμικό της, οι άνθρωποί της, και αυτό το δυναμικό βρίσκεται στην κορυφή της ευρωπαϊκής επιστήμης και επιχειρηματικότητας. Είναι άδικο αυτό που συμβαίνει στη χώρα σήμερα…» υποστηρίζει. Αναφέρεται ασφαλώς στο Εθνικό Κέντρο Έρευνας και Τεχνολογικής Ανάπτυξης (ΕΚΕΤΑ), το οποίο αυτή τη στιγμή αποτελεί έναν πόλο καινοτομίας μέσα από την έρευνα που διεξάγει. Τα περίπου 500 στελέχη που απασχολεί πρωτοπορούν στην Ευρώπη –κάτι το οποίο το αποδεικνύουν τα πολλά βραβεία και οι διακρίσεις που έχει αποσπάσει. «Η επιλογή μου –από όλους τους Ευρωπαίους συναδέλφους στο χώρο της έρευνας των μεταφορών– ως προέδρου ενός νέου οργάνου που βρίσκεται στην κορυφή της πυραμίδας για την έρευνα των μεταφορών στην Ευρώπη είναι σαφώς μια διάκριση, που οφείλεται στη δουλειά που γίνεται καθημερινά και στην αναγνώρισή της, και δεν μπορεί παρά να παραπέμπει στην ποιότητα του δυναμικού μας» υποστηρίζει ο Γ. Γιαννόπουλος.
Η Ευρώπη της έρευνας
Σήμερα στην Ευρωπαϊκή Ένωση οι μεταφορές αποτελούν έναν από τους βασικούς τομείς στους οποίους επικεντρώνεται η διάθεση των κονδυλίων έρευνας αλλά και η προσπάθεια για την οικονομική ανασυγκρότηση της ηπείρου. Δεν είναι τυχαίο ότι στο νέο επταετές πρόγραμμα για την έρευνα, το οποίο ξεκινάει το 2013 (γνωστό ως Horizon 2020) και το οποίο θα διαθέσει περίπου 70 δισ. ευρώ για την έρευνα, οι μεταφορές είναι ο ένας από τους έξι τομείς στους οποίους επικεντρώνεται το πρόγραμμα. «Είναι μια από τις "κοινωνικές προκλήσεις" όπως δηλώνει η φρασεολογία που χρησιμοποιείται διεθνώς» μας ενημερώνει ο πρόεδρος Γ. Γιαννόπουλος. Στο χώρο των μεταφορών και της παροχής έρευνας δραστηριοποιούνται περίπου 100 φορείς σε όλες τις χώρες, οι οποίοι απασχολούν περίπου 30.000 επιστήμονες. Οι πέντε γνωστότεροι από αυτούς, οι οποίοι έχουν ως μέλη τους συνολικά περίπου 60 άλλους φορείς, συγκεντρώθηκαν στην ETRA, ένα «υπερκέντρο» έρευνας πλέον, το οποίο έχει σαν στόχο να συντονίσει τις ενέργειες όλων των φορέων και να δώσει ενιαία φωνή στους φορείς αυτούς για την εκπροσώπησή τους στα όργανα της Ένωσης, και αυτή τη συνεργασία την προώθησε η ίδια η Ευρωπαϊκή Ένωση.
Γιατί όμως οι μεταφορές κατέχουν δεσπόζουσα θέση στους ευρωπαϊκούς σχεδιασμούς; Όπως μας ενημέρωσε ο Γ. Γιαννόπουλος, ο τομέας των μεταφορών αντιπροσωπεύει περίπου το 6% του ευρωπαϊκού ΑΕΠ, και η λειτουργία αυτού του τομέα έχει μεγάλες επιπτώσεις στη συνολική εικόνα της Ε.Ε. Το ζήτημα της οδικής ασφάλειας (σκοτώνονται περίπου 25.000 άνθρωποι το χρόνο), το ζήτημα της απασχόλησης (οι μεταφορές απασχολούν το 5% του ανθρώπινου δυναμικού), αλλά και οι επιπτώσεις στο περιβάλλον (συμμετοχή στο φαινόμενο της κλιματικής αλλαγής), είναι οι λόγοι που αυξάνουν το ενδιαφέρον για τις μεταφορές. Σύμφωνα με το συνομιλητή μας, «τα στατιστικά μεγέθη του τομέα των μεταφορών είναι πολύ σημαντικά, ο κλάδος είναι ο τροφοδότης πολλών βιομηχανιών και στηρίζει την οικονομία ολόκληρων περιοχών».
Εμβαθύνοντας την ανάλυσή μας στο ζήτημα των ευρωπαϊκών μεταφορών, περάσαμε στη διαμόρφωση κοινοτικών πολιτικών σε μια εποχή που η ήπειρός μας πρέπει να κάνει αποφασιστικά βήματα προς τα εμπρός για τον εκσυγχρονισμό της αλλά και για τη διέξοδο από την κρίση. Σύμφωνα με τον πανεπιστημιακό καθηγητή, αυτό το οποίο χαρακτηρίζει το ευρωπαϊκό σύστημα μεταφορών είναι η έλλειψη συνοχής και συνεργασιμότητας μεταξύ των μεταφορικών μέσων. Γι’ αυτό άλλωστε ένας από τους μεγαλύτερους στόχους –αν όχι ο κύριος– των σχεδιαζόμενων πολιτικών είναι η συνεργασία μεταξύ των διαφορετικών μέσων μεταφοράς. Η θέση της διεθνούς επιστημονικής κοινότητας είναι ότι υπάρχουν αρκετά εξελιγμένα συστήματα υποδομών και λειτουργίας στις οδικές μεταφορές, καθώς και σε ορισμένους τομείς των σιδηροδρομικών μεταφορών –σε λιγοστές όμως χώρες. Αυτά τα συστήματα πρέπει να γίνουν σύντομα ενιαία.
«Αν θέλουμε να μεταφέρουμε εμπορεύματα από την Ελλάδα στη Νορβηγία από πόρτα σε πόρτα, μας εξηγεί με ένα παράδειγμα ο πρόεδρος της ETRA, δεν υπάρχει πηγή πληροφόρησης για εναλλακτικούς τρόπους μεταφοράς πέρα από το συνηθισμένο τρόπο που είναι ο οδικός. Αν κάποιος θέλει να συνδυάσει μέσα, δεν υπάρχει τρόπος να επιλέξει, να συγκρίνει δυνατότητες και να υλοποιήσει τη μεταφορά του».
Ενιαίος χώρος έρευνας
Επιστρέφοντας στο θέμα της ανάδειξής του ως πρώτου προέδρου της ETRA, ζητάμε από τον Γ. Γιαννόπουλο να μας προσδιορίσει τη θέση του συγκεκριμένου φορέα μέσα στο ευρωπαϊκό γίγνεσθαι. Δύο είναι τα σημαντικά γνωρίσματα του νέου θεσμού: Το πρώτο είναι ότι αποτελεί τμήμα της προσπάθειας της Ευρωπαϊκής Ένωσης να δημιουργήσει τον ενιαίο ευρωπαϊκό χώρο έρευνας και το δεύτερο είναι ότι αυτή η προσπάθεια ξεκίνησε από τα κάτω, από τη θέληση των οργανισμών που εκπροσωπούν πανευρωπαϊκά την έρευνα για τις μεταφορές να προχωρήσουν μελλοντικά από κοινού.
Ο Γ. Γιαννόπουλος δίνει ιδιαίτερη σημασία στον ενιαίο ευρωπαϊκό χώρο έρευνας, ο οποίος –σύμφωνα με τα λεγόμενά του– στοχεύει να μην υπάρχουν διακρίσεις, σύνορα και εμπόδια στη διακίνηση μελετητών μεταξύ των χωρών μελών της Ένωσης. «Επίσης, μας λέει ο Γ. Γιαννόπουλος, ο ενιαίος ευρωπαϊκός χώρος έρευνας στοχεύει στην κοινή χρήση ερευνητικών υποδομών, ώστε να μπορώ π.χ. να χρησιμοποιήσω έναν σύγχρονο προσομοιωτή κίνησης σε κάποιο γερμανικό πανεπιστήμιο. Και, τέλος, στην κοινή διάθεση κονδυλίων για την έρευνα προκειμένου να μην ξοδεύονται δισεκατομμύρια ευρώ σε μια χώρα για τοπικά θέματα μεταφορών και σε άλλες να μην υπάρχουν τα αναγκαία κονδύλια».
Θα πιέσει ο νέος πρόεδρος τους –παγιωμένους μερικές φορές– μηχανισμούς της Ένωσης; «Ο ρόλος μου θα είναι να οργανωθεί ο φορέας και να προωθήσει στην Ευρωπαϊκή Ένωση –και ενδεχομένως και σε άλλες κυβερνήσεις– την κοινή ατζέντα που έχουμε διαμορφώσει» μας επιβεβαιώνει ο συνομιλητής μας.
Στο βάθος… Ελλάδα
Πώς θα μπορούσε να λειτουργήσει υπέρ της χώρας μας η ανάδειξη του Γ. Γιαννόπουλου σε ένα τόσο σημαντικό αξίωμα; Θετικά χωρίς αμφιβολία, καθώς στο άμεσο μέλλον η Ευρωπαϊκή Ένωση θα επενδύσει σημαντικά κονδύλια στην έρευνα. Η χώρα θα μπορούσε να βοηθηθεί από μια τέτοια παρουσία με την προώθηση Ελλήνων επιστημόνων σε έργα της Ε.Ε. Την επόμενη επταετία προβλέπεται κονδύλι για την έρευνα των μεταφορών σε πανευρωπαϊκό επίπεδο, το οποίο κονδύλι αγγίζει τα 7 δισ. ευρώ. Ταυτόχρονα όμως, με την εκλογή ενός προέδρου στο υψηλό αυτό αξίωμα «αποκαθίσταται» κατά κάποιο τρόπο η εικόνα της Ελλάδας, η οποία –κακά τα ψέματα– έχει πληγεί την τελευταία τριετία.
Ο Γ. Γιαννόπουλος θα συνεχίσει να ηγείται του Ινστιτούτου Μεταφορών, το οποίο προχωράει αυτοδύναμα. «Το Ινστιτούτο Μεταφορών είναι μια όαση μέσα στην έρημο? υπάρχουν πολλοί άξιοι συνάδελφοι που παράγουν σημαντικό έργο» λέει με χαμόγελο ο πρόεδρός του, και εκτιμάει ότι ακόμα και με την απορρόφηση του ΕΚΕΤΑ Θεσσαλίας, το εύρωστο Κέντρο στη Θεσσαλονίκη θα συνεχίσει να αποτελεί τον κορμό της έρευνας.
«Το πρόβλημά μας στο ΕΚΕΤΑ», μας εξηγεί ο Γ. Γιαννόπουλος, «είναι ότι ενώ από το κράτος λαμβάνουμε μόλις το 7% του προϋπολογισμού σαν τακτική επιχορήγηση, και σε τζίρο 24 εκατ. ευρώ λαμβάνουμε μόλις 1,2 εκατ. ευρώ, άλλοι φορείς σαν το ΕΚΕΤΑ είναι εντελώς κρατικοδίαιτοι και λαμβάνουν ως επιχορήγηση το 100% του προϋπολογισμού τους. Παρ’ όλα αυτά μας θεωρούν ΔΕΚΟ, και αυτό είναι τροχοπέδη στην προώθηση της έρευνας έναντι άλλων ευρωπαϊκών οργανισμών. Μειώνουμε μισθούς και παρέχουμε σχεδόν δωρεάν υπηρεσίες στο εξωτερικό. Φυσικά μειώνονται οι εισροές από την Ευρωπαϊκή Ένωση, γιατί είναι γνωστό ότι η Ευρωπαϊκή Ένωση πληρώνει με βάση τους μισθούς που αμείβεις το ερευνητικό προσωπικό σου. Έτσι φτάνουμε να λαμβάνουμε λιγότερα χρήματα απ’ όσα θα έπρεπε».
