Ρεπορτάζ: Θανάσης Αντωνίου
Για τα πρακτορεία μεταφορών τα οποία έχουν εδώ και δεκαετίες την έδρα τους στην περιοχή του Βοτανικού, του Ελαιώνα και του Ταύρου, καθώς και σε όμορες του κέντρου της Αθήνας περιοχές, έχουν γραφτεί και ειπωθεί πολλά, ενώ οι «μύθοι» που τα ακολουθούν στο πέρασμα του χρόνου έχουν προσθέσει τη δική τους πινελιά σε ένα κατά βάση βουβό επιχειρηματικό τοπίο. Οι επαγγελματίες που εδρεύουν στην περιοχή ανήκουν σε μια από τις λιγότερο «επικοινωνιακές» επιχειρηματικές ομάδες και υστερούν σε οργάνωση και διαπραγματευτική ισχύ. Σήμερα υποφέρουν κι αυτοί από την παρατεταμένη ύφεση, ενώ και οι ίδιοι φέρουν μεγάλο μερίδιο ευθύνης –και το αναγνωρίζουν– για το γεγονός ότι δεν κινήθηκαν πολύ πιο δυναμικά πολλά χρόνια πριν. Ποτέ όμως δεν είναι αργά…
Η υπόθεση «πρακτορεία Βοτανικού» απασχολεί με διάφορους τρόπους και υπό διάφορες εκδοχές την ελληνική οικονομία, και πολύ περισσότερο την ελληνική κοινωνία, καθώς εκεί δραστηριοποιούνται ακόμα δεκάδες επιχειρήσεις, απασχολούνται πολλές εκατοντάδες εργαζόμενοι, συναλλάσσονται χιλιάδες άνθρωποι και ένας ασθμαίνων κλάδος –αυτός της εθνικής μεταφοράς– προσπαθεί να σταθεί στα πόδια του και να διατηρήσει την πάλαι ποτέ κραταιά θέση του μέσα στην ελληνική οικονομία.
Οι επιχειρηματίες και τα στελέχη των μεταφορικών επιχειρήσεων με τα οποία μιλήσαμε το τελευταίο διάστημα για το πρόβλημα των πρακτορείων έχουν την αξιοπρέπεια να μην εγείρουν ζητήματα σωματικής ακεραιότητας των ιδίων και ασφάλειας των φορτίων, των οχημάτων και των εγκαταστάσεών τους (αν και υπάρχουν τέτοια ζητήματα), αλλά προτιμούν να μιλάνε τη γλώσσα της επιχειρηματικής λογικής –ή της ηθικής, αν προτιμάτε.
«Αυτό που γίνεται εδώ είναι ανήθικο. Δεν μπορεί μια επιχειρηματική δραστηριότητα να αναπτυχθεί –ούτε καν να επιβιώσει– υπό αυτές τις τραγικές συνθήκες» μας είπε ένας από τους συνομιλητές μας κατά τη διάρκεια του ρεπορτάζ. Όπως συμφωνούν όλοι, η μεγάλη ευκαιρία (μια από τις αρκετές των τελευταίων δεκαετιών…) χάθηκε κατά την προπαρασκευαστική περίοδο της διοργάνωσης των Ολυμπιακών Αγώνων, όταν το πρόβλημά τους θα μπορούσε να είχε λυθεί. Μια άλλη μεγάλη ευκαιρία φαίνεται πως βρίσκεται σε εξέλιξη αυτή τη στιγμή και την πυροδότησε ένα τυχαίο γεγονός (μια πυρκαγιά στην περιοχή) και μια αναμενόμενη νομοθετική παρέμβαση (η διπλή ανάπλαση). Ας δούμε όμως τα πράγματα με τη σειρά, ξεκινώντας… από το χθες.
Μια κάποια κινητικότητα
Αφορμή για το ρεπορτάζ του L&M στάθηκε η μεγάλη πυρκαγιά που εκδηλώθηκε ένα χρόνο πριν, την Τρίτη 14 Αυγούστου 2012 το απόγευμα σε καταυλισμό Αθίγγανων στον Βοτανικό. Η φωτιά, η οποία κατά πάσα πιθανότητα προήλθε από παράνομη καύση καλωδίων σε αυτοσχέδια χυτήρια για απόσπαση χαλκού, πήρε γρήγορα μεγάλες διαστάσεις, έκαψε πολλά παραπήγματα, απείλησε αρκετές επιχειρήσεις, ενώ κινδύνεψαν και αρκετά παιδιά. Η επέμβαση της Πυροσβεστικής ήταν άμεση και επιτυχής. Με αφορμή την πυρκαγιά, η Ελληνική Αστυνομία πραγματοποίησε επιχείρηση απομάκρυνσης από την περιοχή λιγοστών οικογενειών των οποίων οι παράγκες δεν είχαν καταστραφεί, ενώ απαγόρευσε την εκ νέου σύσταση του καταυλισμού. Οι Αθίγγανοι απωθήθηκαν προς άλλες περιοχές του κέντρου, η περιοχή απέκτησε και πάλι τη συνηθισμένη ηρεμία της, οι κάτοικοι όμως καταγγέλλουν ότι το πρόβλημα απλώς μετατοπίστηκε μερικά τετράγωνα μακρύτερα…
Η φωτιά του 2012 δεν ήταν ούτε τυχαίο γεγονός ούτε σπάνιο φαινόμενο. Σύμφωνα με πληροφορίες που μας έδωσε η Επιτροπή Κατοίκων Κεραμικού «Ο Μέγας Αλέξανδρος» (μια ομάδα πολιτών που δραστηριοποιείται με πολιτιστικές και περιβαλλοντικές παρεμβάσεις στην ευρύτερη περιοχή τους τελευταίους μήνες), οι πυρκαγιές είναι κομμάτι της καλοκαιρινής καθημερινότητας των πολιτών. Η Επιτροπή, η οποία διατηρεί σχετικό blog και εκδίδει και τοπική εφημερίδα, απευθύνθηκε πρόσφατα στην Πυροσβεστική απ’ όπου πληροφορήθηκε συγκλονιστικά στοιχεία: Κατά τη διάρκεια του 2011 εκδηλώθηκαν 78 φωτιές στην περιοχή, ενώ μόνο κατά το διάστημα 1/1/2012 έως 21/5/2012 εκδηλώθηκαν 14 φωτιές? όλες τους σε μια πολύ συγκεκριμένη περιοχή.
Το τελευταίο διάστημα οι πιέσεις των επαγγελματιών προς την πολιτεία εντείνονται, καθώς η παραβατικότητα αυξάνει. Δεν είναι μόνο η παράνομη καύση καλωδίων και μεταλλικών αντικειμένων που αφαιρούνται από τις αστικές υποδομές? αυτό το διάστημα αυξημένες είναι και οι κλοπές σε βάρος ιδιοκτητών πρακτορείων. Η Πανελλήνια Ένωση Επιχειρήσεων Διαμεταφοράς έχει συναντήσει αρκετές φορές το τελευταίο διάστημα τις αρχές, κυρίως τις δημοτικές, και ζητάει μεγαλύτερη αστυνόμευση του χώρου, καθώς εκτός από τις περιουσίες, κινδυνεύουν πλέον και οι ζωές των εργαζομένων στις μεταφορικές εταιρείες. Ο κλάδος υπό το βάρος οικονομικής συγκυρίας δεν αντέχει ούτε επενδύσεις σε συστήματα ασφαλείας ούτε πρόσληψη νυχτοφυλάκων ή εποχούμενων security.
Δεκάδες επιχειρήσεις στοιβάζονται σε κακές συνθήκες. Το χειμώνα τα πράγματα αγριεύουν.
Φορείς και θέσεις
Οι άμεσα ενδιαφερόμενοι είναι διχασμένοι. Αν και οι περισσότεροι επιθυμούν διακαώς την αναβάθμιση της περιοχής, διαφωνούν σχετικά με την ανάγκη δημιουργίας mall δίπλα στο γήπεδο του Παναθηναϊκού. Πόσο θα επηρεάσει την απόφαση του ΣτΕ το γεγονός ότι η κατασκευαστική εταιρεία «Βωβός» βρίσκεται σε καθεστώς πτώχευσης; «Η πρόβλεψη είναι να μεταβιβαστούν τα περιουσιακά στοιχεία της σε κάποιο άλλο μετοχικό σχήμα, προκειμένου η διαδικασία να συνεχιστεί απρόσκοπτα» μας είπε κάτοικος της περιοχής που αντιτίθεται στο υπάρχον σχέδιο της διπλής ανάπλασης (με τη δημιουργία εμπορικού κέντρου τύπου mall). Από την πλευρά του ο Α΄ αντιπρόεδρος της Πανελλήνιας Ένωσης Εταιρειών Διαμεταφοράς Στάθης Καλαϊτζίδης, ιδιοκτήτης μεταφορικής επιχείρησης με έδρα στον Βοτανικό, εκτιμά: «Η περιοχή θα αλλάξει μορφή με την ανάπλαση? έχω την εντύπωση όμως ότι το παιχνίδι χάθηκε από το 2004, όταν ήταν ευκαιρία. Και δεν είναι μόνο η μεταφορά των πρακτορείων που έχει "κολλήσει"? είναι επίσης και το γήπεδο –αλλά και η μεταφορά των ΚΤΕΛ– ένα άλλο σημαντικό σχέδιο στην ευρύτερη περιοχή».
Η συνύπαρξη των μεταφορικών εταιρειών με τους κατοίκους –και μάλιστα για αρκετές δεκαετίες– δεν ήταν ποτέ εύκολη, καθώς η δεύτερη πλευρά ασφυκτιούσε πάντα και συχνά υπέφερε από το μεγάλο μεταφορικό έργο και την έλλειψη χώρου που συνεπάγεται μια τέτοια δραστηριότητα στην περιοχή. Παρ’ όλα αυτά, όμως, ουδέποτε οι σχέσεις των δύο πλευρών είχαν οξυνθεί. Με αφορμή τη διπλή ανάπλαση, οι κάτοικοι του Βοτανικού και του Ελαιώνα φοβούνται ότι θα προστεθεί περισσότερη κίνηση σε μια ήδη βεβαρημένη περιοχή. Σχετικά με τις μεταφορικές εταιρείες η θέση των κατοίκων δεν είναι αρνητική? το αντίθετο μάλιστα. Ο πολιτικός μηχανικός Χρήστος Καραμάνος, μέλος της Επιτροπής Πολιτών για τη Διάσωση του Ελαιώνα και υποψήφιος βουλευτής του ΣΥΡΙΖΑ στις τελευταίες εκλογές, μας εξηγεί: «Η κατάσταση που επικρατεί αυτή τη στιγμή στον Ελαιώνα είναι τριτοκοσμική. Εμείς δεν έχουμε πρόβλημα με τα πρακτορεία στην περιοχή, διότι με βάση την πρότασή μας υπάρχει αρκετός χώρος και για πράσινο αλλά και για την ανάπτυξη μεταφορικών δραστηριοτήτων και υπηρεσιών logistics. Δεν είπαμε ποτέ ότι θέλουμε πάρκο και στα 9.000 στρέμματα! Επιθυμούμε όμως –όπως άλλωστε και οι ίδιοι οι ιδιοκτήτες– να σουλουπωθεί λίγο οι περιοχή, να οργανωθεί κάπως η όλη διαδικασία και να ενισχυθούν οι υποδομές».
Ένα πρόβλημα, πολλές όψεις
Οι απόψεις για το μέλλον των πρακτορείων είναι διιστάμενες, καθώς η κατάσταση στον Βοτανικό είναι πιο περίπλοκη απ’ ό,τι φαίνεται, και δεν θα μπορούσε να ήταν διαφορετικά. Σύμφωνα με ορισμένους, η περιοχή μπορεί να αναβαθμιστεί με μικρές παρεμβάσεις στο πλαίσιο της διπλής ανάπλασης που προωθείται. Κατά άλλους, όμως, το μέρος δεν μπορεί να βελτιωθεί γιατί οι εγκαταστάσεις εκεί δεν πληρούν παρά ελάχιστες από τις προδιαγραφές της νομιμότητας.
«Κάποιοι ασφαλώς βολεύονται με την κατάσταση» μας είπε επαγγελματίας από τον εμποροβιομηχανικό κλάδο που συνεργάζεται σταθερά με τα πρακτορεία. Όπως προκύπτει από τις τοποθετήσεις αρκετών επαγγελματιών με τους οποίους μιλήσαμε, η αντιπαράθεση ανάμεσα στα πρακτορεία και τις οργανωμένες επιχειρήσεις logistics αποτελεί κομβική παράμετρο στην υπόθεση «Βοτανικός». «Το πρόβλημα είναι ότι η καλή δουλειά έχει πάει στις εταιρείες logistics, ενώ στους επαγγελματίες του Βοτανικού έχουν μείνει οι μικρές και κάποιες ασύμφορες διανομές» μας είπε ιδιοκτήτης μικρής μεταφορικής εταιρείας με έδρα στην περιοχή.
Υπάρχει, τέλος, και μια διάσταση που συχνά παραβλέπεται κι αφορά τον αρχαιολογικό πλούτο του Ελαιώνα, πλούτος που είναι γνωστός ήδη από τον 17ο αιώνα και τους ξένους περιηγητές στην Ελλάδα. «Η ανάγκη ανάδειξης όχι μόνο του φυσικού κάλλους του ελλαδικού τοπίου, αλλά κυρίως του ιστορικού πλούτου του, αποτελεί επιτακτικό μέλημα της επιστήμης μας» υποστηρίζει σε παλαιότερο άρθρο του στο περιοδικό ο Αλέξανδρος Μποφίλιας, αρχιτέκτονας και μηχανικός τοπίου που συμμετείχε στα έργα ανάπλασης με αφορμή τους Ολυμπιακούς του 2004. Παράλληλα εξηγεί πως η ανάδειξη του Ελαιώνα Αθηνών ως διατηρητέου στοιχείου ενός ιστορικού τοπίου και ως στοιχείου διάρθρωσης του αστικού ιστού εντός του λεκανοπεδίου Αθηνών αποβλέπει ακριβώς στην κατεύθυνση αυτή.
Η περιοχή όπου πέρυσι το Δεκαπενταύγουστο ξέσπασε η μεγάλη φωτιά.
Γιώργος Μπαμπαλής, ΠΕΕΔ: «Η παραβατικότητα μας ενοχλεί, όχι οι Αθίγγανοι» πρόεδρος της Πανελλήνιας Ένωσης Εταιρειών Διαμεταφοράς και ιδιοκτήτης μεταφορικής εταιρείας με έδρα την οδό Ορφέως καταθέτει την άποψή του για το πρόβλημα των πρακτορείων. Εδώ και καιρό είχαμε επαφές με το δήμο της Αθήνας και με την Περιφέρεια, και πράγματι και οι δύο φορείς έδειξαν ενδιαφέρον για το πρόβλημα που αντιμετωπίζαμε με τους Αθίγγανους της περιοχής. Σε συνεργασία με το Υπουργείο Προστασίας του Πολίτη και με αφορμή τη φωτιά του καλοκαιριού, έγινε μια συντονισμένη προσπάθεια και απομακρύνθηκαν οι Αθίγγανοι από την περιοχή.
Οι ιδιοκτήτες του χώρου όπου είχαν εγκατασταθεί οι Αθίγγανοι είχαν κάνει –όπως μάθαμε– τα πάντα για να τους εκδιώξουν, αλλά δεν πέτυχαν τίποτα. Είναι χαρακτηριστικό ότι οι Ρομά ήταν οργανωμένοι με δικηγόρους, οι οποίοι επικαλούνταν ευρωπαϊκή νομοθεσία για την προστασία τους.
Δεν είχαμε πρόβλημα με τη φυσική παρουσία τους αλλά με το γεγονός ότι ήταν παραβατικοί, καθώς είχαμε πάρα πολλά κρούσματα κλοπών. Η κατάσταση είχε φτάσει στο απροχώρητο? ήμασταν έτοιμοι να κλείσουμε τα γραφεία μας και να βγούμε στο δρόμο. Ευτυχώς οι αρμόδιοι το κατάλαβαν την τελευταία στιγμή.
Δεν υπάρχει έκτοτε κάποια εξέλιξη. Στο χώρο που «απελευθερώθηκε» και ανήκει σε τρεις ιδιοκτήτες υπάρχει η πρόθεση για τη δημιουργία ενός μικρού εμπορευματικού κέντρου (διότι αυτή είναι η χρήση γης εδώ, για μεταφορικές εταιρείες), αλλά τίποτα δεν είναι σίγουρο. Οι ιδιοκτήτες από την πλευρά τους καταβάλλουν προσπάθειες μέσα στη δύσκολη οικονομική συγκυρία? ο δήμος και η Περιφέρεια θέλουν να βοηθήσουν, αλλά δεν έχουμε κάτι απτό. Από την πλευρά μας το βλέπουμε θετικά. Δεν χωράνε όμως όλοι οι συνάδελφοι σε ένα τέτοιο κέντρο. Η καλύτερη λύση είναι η μεταφορά μας στο Θριάσιο, όπου πληρούνται οι προϋποθέσεις. Εν τω μεταξύ υπάρχει κινητικότητα των μεταφορικών εταιρειών».
Σωτήρης Τριχάς, EEL : «Η περιοχή είναι βολική»
Ο πρόεδρος της Ελληνικής Εταιρείας Logistics και διευθυντής logistics στο όμιλο Chipita σχολιάζει την επικαιρότητα στον Βοτανικό δίνοντας παράλληλα μια άλλη οπτική:
«Είναι ένα θέμα που όσο θυμάμαι τον εαυτό μου να ασχολείται με αυτή τη δουλειά, υπάρχει χωρίς να επιλύεται. Δυστυχώς δεν δόθηκε λύση όλα αυτά τα χρόνια. Πήγε να δοθεί μια λύση κάποια στιγμή στο πρόσφατο παρελθόν, σε συνδυασμό με άλλα θέματα, δεν δόθηκε όμως. Δεν ξέρω αν είναι η κατάλληλη εποχή σήμερα, μέσα σε αυτή την κρίση, να λυθεί το πρόβλημα των πρακτορείων. Μακάρι να δοθεί μια λύση, γιατί –όπως πολύ εύκολα μπορεί να διαπιστώσει ακόμα και ο περαστικός από την περιοχή εκείνη– η κατάσταση είναι πολύ δύσκολη, για να μην πω "χάλια".
»Ναι, πρέπει να γίνει μεταφορά όλο αυτού του κομματιού. Μπορεί όμως να γίνει απλώς εκσυγχρονισμός, γιατί σαν σημείο δεν είναι καθόλου κακό. Είναι κοντά στους οδικούς άξονες και στο κέντρο της πόλης, και με αυτή την έννοια βοηθάει για τις μικροδιανομές εμπορευμάτων στο κέντρο. Για όλη αυτή τη δουλειά που γίνεται με τη συλλογή του μικροαντικειμένου –γιατί αυτή είναι πια η κύρια δραστηριότητα στο Βοτανικό– η περιοχή είναι βολική. Μπορεί να αλλάξει η περιοχή, να γίνουν υποδομές, ένα mini εμπορευματικό κέντρο, και να αλλάξει προς το καλύτερο η εικόνα της…»
