ΕΛΛΑΔΑ 2.0 (policy paper) – Κυβερνητικός κόμβος: Η λύση για το χρονίζον «spaghetti management» 

Η συνεισφορά στην αλλαγή του παραγωγικού μοντέλου της χώρας, η επανεκκίνηση της εθνικής οικονομίας, καθώς επίσης οι θεσμικοί, δίκαιοι και νόμιμοι τρόποι ανάπτυξης, αποτελούν για ορισμένους από εμάς καθήκον. Σε αυτό το δύσκολο δρόμο –δύσκολο διότι τις περισσότερες φορές η αλήθεια δεν είναι αρεστή– υπάρχουν εξαιρέσεις που κάνουν τη διαφορά.

Γράφει ο κ. Νικόλας Ροδόπουλος (τεύχος Σεπτεμβρίου 2021)

Ο Οργανισμός Έρευνας και Ανάλυσης «διαΝΕΟσις» μού εμπιστεύθηκε τη συγγραφή ενός σημαντικού κειμένου για την κατάσταση του τομέα της εφοδιαστικής αλυσίδας και για τις προοπτικές ανάπτυξης στη χώρα μας. Το εν λόγω κείμενο πολιτικής (policy paper) εμπερικλείει συγκεκριμένες δράσεις που μπορούν να αποτελέσουν ένα αναθεωρημένο και επικαιροποιημένο εθνικό στρατηγικό σχέδιο Logistics.

Το ιστορικό έντυπο Logistics & Management, στο οποίο έχω την τιμή να είμαι σύμβουλος έκδοσης, μού προσφέρει την εμπιστοσύνη και το βήμα ώστε οι πολιτικές που πρέπει να εφαρμοστούν, να αποτελέσουν γνώση και κτήμα της πραγματικής οικονομίας.

Το κείμενο πολιτικής για την εφοδιαστική αποτελεί ταυτόχρονα μια καταγραφή τού τι πρέπει να συμπεριλάβει και να υλοποιήσει το «Σχέδιο Ελλάδα 2.0».

Είναι σαφές ότι η χρήση της λέξης «επανεκκίνηση» συμπεριλαμβάνει ένα σύνολο δράσεων που σκοπό έχουν τη μόχλευση οικονομικών δυνάμεων και οικονομικών αποθεμάτων, προς όφελος της ομαλής επαναλειτουργίας της αγοράς με νέους κανόνες, θεσμικά νόμιμους και δίκαιους. Ο τομέας της εφοδιαστικής αλυσίδας περιλαμβάνει πολλούς και διαφορετικούς οικονομικούς κλάδους, οι οποίοι διασυνδέονται ή εφάπτονται σε μια προσπάθεια αρμονικής συνύπαρξης.

Οι μεταφορές, οι αποθηκεύσεις, οι διανομές, τμήματα της βιομηχανίας, της λιανικής και του χονδρεμπορίου προσπαθούν να δημιουργήσουν οικονομίες κλίμακας και παράλληλα να αποκτήσουν συγκεκριμένο και όχι μεταβλητό κόστος logistics. Το ποσοστό συμμετοχής του τομέα της εφοδιαστικής στο ΑΕΠ, το οποίο είναι περίπου 10%, δεν αντικατοπτρίζει μόνο τον παραγόμενο πλούτο αλλά και το κρατικό κόστος της εφοδιαστικής στη λειτουργία του δημόσιου τομέα. Αυτό το κόστος κάθε άλλο παρά παραγωγικό μπορεί να θεωρηθεί, και στόχος πρέπει να είναι η συνεχής προσπάθεια μείωσής του.

Το σχέδιο «Next Generation EU» –και αντιστοίχως το «Ελλάδα 2.0»– είναι ένα πολυετές δημοσιονομικό πλαίσιο εφαρμογής δέσμης μέτρων για την ανάκαμψη, στο πλαίσιο αντιμετώπισης των κοινωνικοοικονομικών επιπτώσεων της πανδημίας.

Το σχέδιο είναι δομημένο σε έξι κεντρικούς πυλώνες, που είναι οι παρακάτω:

  1. Πράσινη μετάβαση.
  2. Ψηφιακός μετασχηματισμός.
  3. Οικονομική συνοχή, παραγωγικότητα και ανταγωνιστικότητα.
  4. Κοινωνική και εδαφική συνοχή.
  5. Υγεία, οικονομική, κοινωνική και θεσμική ανθεκτικότητα.
  6. Πολιτικές για την επόμενη γενιά.

Η προσπάθεια δημιουργίας μιας νέας Ελλάδας στηρίζεται στους κρίσιμους παραγωγικούς, ανταγωνιστικούς και εξωστρεφείς τομείς, και βρίσκεται σε απόλυτη εναρμόνιση με τα διεθνή εμπορεύσιμα προϊόντα και υπηρεσίες. Βασικά ζητήματα είναι οι τεχνολογίες αιχμής και οι παγκόσμιες διαμορφούμενες τάσεις.

Σύμφωνα με το Σύνδεσμο Επιχειρήσεων και Βιομηχανιών, στις τεχνολογίες αιχμής εντάσσεται η μεταποίηση (με την υλοποίηση / εφαρμογή του Industry 4.0) και οι τεχνολογίες πληροφορικής και επικοινωνίας, στις οποίες η χώρα μας αποδεδειγμένα έχει συγκριτικό πλεονέκτημα, τουλάχιστον όσον αφορά το ανθρώπινο δυναμικό. Οι παγκόσμιες τάσεις, από την άλλη πλευρά, αναδεικνύουν τη σπουδαιότητα των μεταφορών και των logistics, την ανταγωνιστική αγροτική παραγωγή (δηλαδή τον πρωτογενή τομέα) και φυσικά τον τουρισμό και τη μεταλλευτική.

Σε αυτό το νέο περιβάλλον, όπου όλα βρίσκονται στο τραπέζι των συζητήσεων –και την ίδια στιγμή που η παγκοσμιοποίηση της παραγωγής δέχεται πίεση για το μετασχηματισμό της σε περιφερειακή παραγωγή, στηρίζοντας το ευρωπαϊκό όραμα της «στρατηγικής επάρκειας»– η χώρα μας έχει τη μοναδική ευκαιρία να αναδειχθεί σε κεντρική περιφερειακή οικονομική αλλά και πολιτική δύναμη. Αυτό έρχονται να υποστηρίξουν τόσο το σχέδιο όσο και η χρηματοδότηση του περίφημου Ταμείου Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας.

Τα logistics αποτελούν, μετά την τεχνολογία, το σημαντικότερο δομικό στοιχείο ανάκαμψης. Όσον αφορά τα εθνικά logistics, η Ελλάδα –ως κύριο διαμετακομιστικό κέντρο της κεντρικής αλλά και της ανατολικής Ευρώπης– θα αποτελέσει μια νέα ευκαιρία για την πολιτεία, την επιχειρηματικότητα και την κοινωνία ταυτόχρονα. Οι αναδυόμενες ευκαιρίες στα green logistics και στα logistics του ελληνικού Δημοσίου (σε υγεία, μέσα μαζικής μεταφοράς, city logistics, agrologistics κ.ά.) θα ενισχυθούν με ένα θετικό χρηματοδοτικό σοκ από το «Ελλάδα 2.0» και από το Ταμείο Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας.

Ενδεικτικά, η εφοδιαστική αλυσίδα περιλαμβάνεται άμεσα ή έμμεσα:

  1. Στον άξονα 1.2 και στην ενότητα «Εξοικονομώ επιχειρώντας», με ποσό 450 εκ. ευρώ.
  2. Στον άξονα 1.3 και στην ενότητα «Υποστήριξη πράσινης μεταποίησης και μεταφορών», με 375 εκ.

III. Στον άξονα 2.1 «Συνδεσιμότητα για τους πολίτες, τις επιχειρήσεις και το κράτος», όπου υπάρχει έμμεση πολλαπλασιαστική συνεισφορά στον τομέα της εφοδιαστικής αλυσίδας.

  1. Στον άξονα 2.3 «Ψηφιακός μετασχηματισμός των επιχειρήσεων» (με ποσό 375 εκ.), ο οποίος βελτιώνει αποτελεσματικά την οργανωτική και λειτουργική δομή της εφοδιαστικής αλυσίδας.

Η υφιστάμενη κατάσταση στην Ελλάδα χαρακτηρίζεται από υστερήσεις σε:

  1. Αδειοδοτήσεις. Η λύση είναι η καταπολέμηση της γραφειοκρατίας και της αυθαίρετης ερμηνείας νόμων μέσω της κωδικοποίησης των διαδικασιών, της ψηφιοποίησής τους και της απαρέγκλιτης τήρησής τους. Το πρώτο βήμα σε θεσμικό πλαίσιο έγινε με τον ψηφισμένο νόμο «Κώδικας Ψηφιακής Διακυβέρνησης» του Υπουργείου Ψηφιακής Διακυβέρνησης και με το Εθνικό Μητρώο Διαδικασιών.
  2. Χρήσεις γης: Μέχρι σήμερα, η κυρίαρχη τάση είναι η άναρχη εγκατάσταση των επιχειρήσεων σε εκτός σχεδίου περιοχές, με ασαφείς και αδιευκρίνιστες χρήσεις γης, περιοχές που σαφώς στερούνται έργων υποδομής. Δυστυχώς απουσιάζει ένας ολοκληρωμένος χωροταξικός σχεδιασμός, ο οποίος θα αποτελέσει οδικό χάρτη για την ανάπτυξη των παραγωγικών εγκαταστάσεων. Γι’ αυτό το λόγο η επιχειρηματικότητα στερείται βασικών ανταγωνιστικών πλεονεκτημάτων και προσπαθεί να αναπτύξει τις όποιες δραστηριότητές της σε οριακή νομιμότητα.
  3. Εξωστρέφεια: H προώθηση και η εξωστρέφεια της ελληνικής εφοδιαστικής αλυσίδας είναι ανύπαρκτη ή αντιπροσωπεύεται από αποσπασματικές προσπάθειες του ιδιωτικού τομέα, με συμμετοχή σε τοπικές ή διεθνείς εκθέσεις. Η εθνική προσπάθεια εξωστρέφειας δεν μπορεί να έχει δημόσια υπόσταση. Η εμπειρία του παρελθόντος δείχνει ότι η δημιουργία δημόσιων οργανισμών έχει αποτύχει. Ο δρόμος μιας αναπτυξιακής παραγωγής εγχώριου πλούτου μέσα από την εξωστρέφεια μπορεί και πρέπει να πραγματοποιηθεί από την ίδια την επιχειρηματικότητα.
  4. Outsourcing: Η χώρα μας υστερεί, σε σύγκριση με την Ευρώπη, στην ανάθεση των υπηρεσιών logistics από τους κλάδους της βιομηχανίας, του εμπορίου, της μεταποίησης κ.ά. προς τρίτους παρόχους logistics. Η αγορά των μεταφορών και των αποθηκεύσεων δέχεται μεγάλη πίεση για τη μείωση των τιμών, χωρίς να λαμβάνεται υπόψη κανένας άλλος (σημαντικός) παράγοντας, όπως είναι η ποιότητα, η ανάπτυξη και η βιωσιμότητα. Πρόκειται για θέματα σημαντικά, που πρέπει να αναλυθούν περαιτέρω και να δημιουργήσουν νέες προοπτικές.
  5. Συνέργειες: Για την ενίσχυση των συνεργειών χρειάζονται χρήματα. Η προώθηση σχετικών δράσεων στα logistics απαιτεί χρηματοδοτικά εργαλεία και κίνητρα προσβάσιμα από το σύνολο των επιχειρηματικών οντοτήτων. Τα μέχρι σήμερα χρηματοδοτικά εργαλεία –κυρίως στην κατεύθυνση δημιουργίας συστάδων (clusters)– κρίθηκαν ανεπαρκή και… στέφθηκαν με απόλυτη αποτυχία. Από την άλλη πλευρά, η έννοια συνεργειών βρίσκεται εκτός επιχειρηματικής κουλτούρας και ελληνικού DNA. Χρειάζεται τροποποίηση της επιχειρηματικής κουλτούρας.

Ψηφιοποίηση

Η ψηφιοποίηση της εφοδιαστικής στην Ελλάδα θα αποτελέσει μια αδιαμφισβήτητα κορυφαία δράση της πολιτείας. Η χρονική περίοδος που βρισκόμαστε αποτελεί μια χρυσή ευκαιρία για την υλοποίηση ενός τέτοιου έργου. Για πρώτη φορά υπάρχει πλήρης κινητοποίηση για την ψηφιοποίηση των βασικών λειτουργιών που αφορούν τον πολίτη και την επιχείρηση. Η ηλεκτρονική τιμολόγηση και τα ηλεκτρονικά βιβλία των επιχειρήσεων μπορούν εύκολα να επεκταθούν και να αποτελέσουν το τελικό βήμα στην ψηφιοποίηση της εφοδιαστικής αλυσίδας.

Το «Ελλάδα 2.0» αποτελεί την τελευταία ευκαιρία για μια Ελλάδα σύγχρονη, αποτελεσματική και παραγωγική. Η έμφαση στην εφοδιαστική αλυσίδα σηματοδοτεί το νέο ρόλο της σε ένα γεωπολιτικό πλαίσιο που μπορεί να μετατρέψει τη χώρα σε ένα μόνιμο ρυθμιστικό παράγοντα στην ευρύτερη περιοχή της Ν.Α. Ευρώπης, των Βαλκανίων και της Ν.Α. Μεσογείου.

Υπάρχει στρατηγική;

Ένα από τα μεγάλα ερωτήματα που τίθενται είναι εάν η χώρα έχει Εθνικό Στρατηγικό Σχέδιο Logistics. Και για να είναι πιο ξεκάθαρο, logistics δεν είναι μόνο οι αποθήκες στον Ασπρόπυργο και στο Καλοχώρι, αλλά το οριζόντιο σύνολο των δραστηριοτήτων (ιδιωτικού και δημόσιου τομέα) που διαπερνά τις προμήθειες, τη μεταφορά (εμπορευμάτων και ανθρώπων), την αποθήκευση, τη διανομή, τη συσκευασία, τη βιομηχανική παραγωγή και τη μεταποίηση, τη συντήρηση των μηχανημάτων και οχημάτων κ.ο.κ.

Από το 2009 υπάρχει εθνική στρατηγική εφοδιαστικής αλυσίδας (χάρη στη δράση, τη συμβολή και την επιμονής της Ελληνικής Εταιρείας Logistics, όπως σήμερα υπάρχει και ψηφιακή στρατηγική χάρη στην πρωτοβουλία του Κυριάκου Πιερρακάκη). Παρ’ όλα ταύτα, στα logistics βρισκόμαστε σε ένα αέναο κυνήγι μαγισσών, συμβούλων και αναποτελεσματικότητας. Οι εκάστοτε πολιτικές ηγεσίες δεν μπορούν να αποσαφηνίσουν –άρα ούτε και να καταγράψουν σαφώς– τις πραγματικές ανάγκες της οικονομίας, κι αυτό όχι από πρόθεση αλλά εξαιτίας:

– Της υστέρησης στο συγχρονισμό της δημόσιας διοίκησης (του βαθέος γραφειοκρατικού κράτους) με την πραγματική οικονομία (θεσμικά νόμιμη και δίκαιη).

– Της απουσίας (από θέσεις ευθύνης) ειδικών εμπειρογνωμόνων, ως συνδετικών κρίκων της δημόσιας διοίκησης με την αγορά.

– Της διαφορετικής αντίληψης και προσέγγισης –άρα και αναγκών– των επιχειρηματικών φορέων / ενώσεων.

Το αποτέλεσμα είναι η δημιουργία επαναλαμβανόμενων πανομοιότυπων κειμένων, σχεδόν αφηγηματικών (άρα και άκακων), τα οποία γενικολογώντας δεν προχωρούν σε ουσιαστικά σχέδια δράσης και σε επιμέρους συγκεκριμένα παραδοτέα.

Δεν χρειάζονται πάντα χρήματα αλλά σωστός τρόπος

Άλλο ένα σοβαρό πρόβλημα που αντιμετωπίζει ο κλάδος της εφοδιαστικής στην Ελλάδα είναι ο κατακερματισμός των σχετικών αρμοδιοτήτων σε διάφορα υπουργεία και υπηρεσίες. Γι’ αυτό και επιβάλλεται η άμεση δημιουργία υφυπουργείου (παρά τω πρωθυπουργώ) Εφοδιαστικής Αλυσίδας και Logistics (ως κυβερνητικού κόμβου). Είναι σαφές ότι η γνώση και η γνώμη των ειδικών αποτυπώνει την ανάγκη ύπαρξης μιας κυβερνητικής δομής, είτε αυτή έχει τη μορφή υφυπουργείου είτε ειδικής ή γενικής γραμματείας, η οποία ανεξάρτητα και οριζόντια θα αποτελεί τον stakeholder των λειτουργιών των εθνικών logistics.

Θα πρέπει να γίνει αντιληπτό ότι η κυβερνητική δομή δεν θα είναι ένα σημείο / υπηρεσία μελετών αλλά δομή παραγωγής πολιτικής και νομοθετικού έργου. Τα εθνικά logistics ελέγχουν όλο το φάσμα του δημοσίου τομέα και αποτελούν enabler και ταυτόχρονα multiplier της εθνικής οικονομικής ανάπτυξης.

Το «Ελλάδα 2.0» δείχνει το δρόμο για να ξεφύγουμε από το «spaghetti management» και να δρομολογήσουμε μια στιβαρή δομή παραγωγής πολιτικών.

Σήμερα τα Υπουργεία που εμπλέκονται στην εφοδιαστική είναι:

α) Το Υπουργείο Ανάπτυξης και ειδικότερα:

– Η Γενική Γραμματεία Βιομηχανίας, που είναι υπεύθυνη για τις αδειοδοτήσεις επιχειρήσεων εφοδιαστικής.

– Η Γενική Γραμματεία Εμπορίου, που είναι υπεύθυνη για επιμέρους κλάδους του εμπορίου, όπως αγορές λιανεμπορίου, κεντρικές αγορές (ΟΚΑΑ, ΚΑΘ), ηλεκτρονικό εμπόριο, προώθηση συνεργειών κ.ά.

– Το Υφυπουργείο Έρευνας και Τεχνολογίας, που είναι υπεύθυνο για την υλοποίηση προγραμμάτων έρευνας και ανάπτυξης καινοτομίας, ενώ είναι επίσης υπεύθυνο για τη Γενική Γραμματεία Έρευνας και Τεχνολογίας και αποτελεί stakeholder για όλα τα ανωτέρω.

– Το Υφυπουργείο Δημοσίων Επενδύσεων και ΕΣΠΑ, που είναι υπεύθυνο για το σχεδιασμό και την υλοποίηση χρηματοδοτικών εργαλείων ΕΣΠΑ.

β) Το Υπουργείο Μεταφορών και ειδικότερα:

– Το Υφυπουργείο Μεταφορών, που είναι υπεύθυνο για το στρατηγικό σχέδιο μεταφορών και εφοδιαστικής αλυσίδας, για το σχεδιασμό και την υλοποίηση υποδομών όπως είναι οδικοί – σιδηροδρομικοί άξονες και λιμενικά έργα υποστήριξης εφοδιαστικής (σε συνεργασία με το Υπουργείο Ναυτιλίας) κ.ά.

γ) Το Υπουργείο Ναυτιλίας, που είναι υπεύθυνο για τα λιμάνια και τη λιμενική πολιτική (γενικά).

δ) Το Υπουργείο Αγροτικής Ανάπτυξης, που έχει στην αρμοδιότητά του την πρωτογενή παραγωγή, τα αγροτοδιατροφικά κέντρα (agro-logistics), τη διασύνδεση πρωτογενούς παραγωγής και τουρισμού, την ανάπτυξη εξωστρέφειας κ.ά..

ε) Το Υπουργείο Ψηφιακής Διακυβέρνησης, που έχει στην αρμοδιότητά του την ψηφιοποίηση της εφοδιαστικής αλυσίδας και των εμπορικών λειτουργιών εσωτερικού και εξωτερικού.

στ) Το Υπουργείο Υγείας, που έχει στην αρμοδιότητά του το σχεδιασμό, τη διαχείριση και την αξιοποίηση λειτουργιών logistics στην προμήθεια, διαχείριση και διανομή υγειονομικού υλικού σε νοσοκομεία και κέντρα υγείας σε επίπεδο επικράτειας.

Τέλος, για τη διαχείριση μηχανημάτων, οχημάτων και κρίσιμων υποδομών είναι υπεύθυνη η Πολιτική Προστασία και οι ΟΤΑ Α’ και Β’ βαθμού.

Ελέγξτε επίσης

Νεοφυής επιχειρηματικότητα και Logistics: Μικρές εταιρείες με μεγάλες ιδέες

Οι νεοφυείς επιχειρήσεις «χτίζονται» κατά κανόνα από νέους ανθρώπους, οι οποίοι εμπνέονται και εφαρμόζουν πρωτοποριακές …

Τα Περιοδικά μας