Τετάρτη, 21 Φεβρουαρίου, 2024
ΑρχικήΆρθραΔρ. Γεωργία Αϋφαντοπούλου (Ι.ΜΕΤ./ΕΚΕΤΑ): «Έλλειμμα υποδομών Logistics στη νησιωτική Ελλάδα»

Δρ. Γεωργία Αϋφαντοπούλου (Ι.ΜΕΤ./ΕΚΕΤΑ): «Έλλειμμα υποδομών Logistics στη νησιωτική Ελλάδα»

Τα συνεργατικά μοντέλα εκμετάλλευσης αποθηκευτικών χώρων στα νησιά μας, η σύνδεση του hub της Θεσσαλονίκης με τους βασικούς προορισμούς και η δρομολόγηση αποκλειστικά εμπορευματικών ακτοπλοϊκών συνδέσεων, αποτελούν αναγκαίες λύσεις για την –προβληματική σήμερα– ελληνική τουριστική εφοδιαστική αλυσίδα, επομένως και για την αναβάθμιση της τουριστικής βιομηχανίας μας.

Άρθρο της δρ. Γεωργίας Αϋφαντοπούλου, αναπληρώτριας διευθύντριας / διευθύντριας Ερευνών του Ινστιτούτου Βιώσιμης Κινητικότητας και Δικτύων Μεταφορών του Εθνικού Κέντρου Έρευνας & Τεχνολογικής Ανάπτυξης [Ι.ΜΕΤ. / ΕΚΕΤΑ] στο έντυπο τεύχος Ιουλίου-Αυγούστου 2023)

Τα Logistics επιτελούν κρίσιμο έργο στην ελληνική τουριστική βιομηχανία, καθώς περιλαμβάνουν πολύπλοκες διαδικασίες για την εξυπηρέτηση μεγάλης ζήτησης σε μικρό χρονικό διάστημα, και μάλιστα με μεγάλη γεωγραφική διασπορά σε δεκάδες νησιωτικούς προορισμούς. Από την ποιότητα των υπηρεσιών της εφοδιαστικής αλυσίδας και των μεταφορών εξαρτάται η ομαλότητα όλων των τουριστικών δραστηριοτήτων, δηλαδή η ασφάλεια και η ικανοποίηση των χιλιάδων επισκεπτών.

Ωστόσο τα Logistics συνήθως δεν καταγράφονται μεταξύ των προκλήσεων που αντιμετωπίζει ο τουριστικός κλάδος, ούτε αποτελούν αντικείμενο σχεδιασμού και πολιτικής για τη στήριξή του. Για παράδειγμα, ως προκλήσεις για τον τουρισμό στα ελληνικά νησιά καταγράφονται οι υποδομές μεταφοράς και οι τερματικές εγκαταστάσεις για την προσβασιμότητα των τουριστών, αλλά αγνοείται η έλλειψη αποθηκών και τερματικών εγκαταστάσεων αποθήκευσης και διανομής, οι οποίες θα καλύψουν τις ανάγκες διατροφής, διαμονής, περίθαλψης, διασκέδασης κλπ.

Ασχολούμαστε με τη στήριξη του τουρισμού με όρους εποχικότητας, θεωρώντας δεδομένο ότι το προσωπικό, οι εγκαταστάσεις, τα οχήματα και οι υπόλοιπες δραστηριότητες των επιχειρήσεων μεταφορών και Logistics απλώς θα προσαρμοστούν στη ζήτηση. Τέλος, οργανώνουμε πλέον την εθνική και την περιφερειακή πολιτική μας για το βιώσιμο τουρισμό χωρίς να περιλαμβάνουμε σε αυτή την πολιτική τη βιωσιμότητα της τουριστικής εφοδιαστικής αλυσίδας.

Όμως, η μελέτη και η αναδιάταξη της εφοδιαστικής αλυσίδας των νησιών μας μέσω της ανάπτυξης υποδομών και συνεργειών του ιδιωτικού με το δημόσιο τομέα μπορεί να συνεισφέρει σημαντικά στην επίτευξη των στόχων περιβαλλοντικής και οικονομικής βιωσιμότητας του τουριστικού κλάδου.

Ζητήματα και ζητούμενα

Οι σημαντικότερες προκλήσεις –και οι απαντήσεις– για τα Logistics της νησιωτικής Ελλάδας είναι οι εξής:

1. Μεταφορά εμπορευμάτων

Η μεταφορά των εμπορευμάτων γίνεται κυρίως με ακτοπλοϊκά μέσα, και η αποτελεσματική διαχείριση των ροών αυτών είναι κρίσιμη για την ασφάλεια των εμπορικών υπηρεσιών. Κατά τις περιόδους αιχμής, ο ανταγωνισμός για την εξυπηρέτηση της επιβατικής και της εμπορευματικής ζήτησης δημιουργεί προβλήματα χωρητικότητας των πλοίων για τα φορτηγά.

Η καθιέρωση θαλάσσιων συνδέσεων για αποκλειστική χρήση από τον εμπορευματικό τομέα μπορεί να αποτελέσει μια ικανοποιητική απάντηση στο πρόβλημα της μειωμένης χωρητικότητας των πλοίων αλλά και του υψηλού κόστους χρήσης τους στις περιόδους αιχμής. Μάλιστα αυτή η λύση μπορεί να ενισχύσει την «πράσινη» θαλάσσια μεταφορά, εάν συμπεριληφθεί η σύνδεση του hub της Θεσσαλονίκης και της βόρειας Ελλάδας με τα βασικά νησιωτικά κέντρα.

2. Αποθήκευση και διαχείριση αποθεμάτων

Οι εμπορευματικές δραστηριότητες απαιτούν επαρκείς αποθηκευτικούς χώρους και κατάλληλες εγκαταστάσεις διαχείρισης των αγροδιατροφικών και άλλων προϊόντων ελεγχόμενης θερμοκρασίας (ψύξης / κατάψυξης), η διακίνηση των οποίων εντατικοποιείται το καλοκαίρι. Από την ποιότητα των χώρων αυτών εξαρτάται η ποιότητα των προϊόντων που φτάνουν στον τελικό καταναλωτή που επισκέπτεται τα νησιά μας. Σήμερα η αυξημένη ζήτηση για αποθήκευση εξυπηρετείται και από κοντέινερ, τα οποία συγκεντρώνονται ακόμη και σε ανοιχτούς χώρους.

Η οργάνωση χώρων αποθήκευσης σε επιλεγμένα νησιά, οι οποίοι θα ικανοποιούν τις ανάγκες πολλών εταιρειών, καθώς και η ανάπτυξη συνεργατικών μοντέλων εκμετάλλευσης και λειτουργίας αποθηκευτικών εγκαταστάσεων για όλους, με τη μορφή των Warehouse as a Service (WaaS), είναι δύο πολύ ικανοποιητικές λύσεις για τη διαχείριση της μεταβαλλόμενης ζήτησης και για τη μείωση του κόστους των υπηρεσιών Logistics. Εξάλλου στις λύσεις αυτές μπορούν να ενσωματωθούν οι βιώσιμοι τρόποι μεταφοράς εμπορευμάτων στις μεγάλες αστικές περιοχές.

 3. Διασυνδέσεις και τροφοδοτικό δίκτυο

Η εξυπηρέτηση των αναγκών Logistics απαιτεί γενικά συνεργασία και διασύνδεση μεταξύ διάφορων μέσων μεταφοράς και actor. Για παράδειγμα, για να φτάσουν τα προϊόντα από το λιμάνι στον προορισμό τους μπορεί να απαιτούν και οδική μεταφορά ή μεταφορά σε εσωτερικά δίκτυα, π.χ. με τοπικά φορτηγά που η διαθεσιμότητά τους είναι περιορισμένη.

Σήμερα χρησιμοποιούνται συνήθως φορτηγά μεγάλης χωρητικότητας που εξυπηρετούν όλα τα σημεία πώλησης σε πολλά νησιά, εκτελώντας δρομολόγια αυξημένου κόστους, χρόνου και περιβαλλοντικού αποτυπώματος. Τα συχνά ακτοπλοϊκά δρομολόγια, σε συνδυασμό με τη δημιουργία αποθηκευτικών χώρων WaaS σε επιλεγμένα κεντρικά νησιά, μπορούν να οδηγήσουν στην ανάπτυξη ενός hub & spoke συστήματος αποθήκευσης και τροφοδοσίας που θα είναι οικονομικά και περιβαλλοντικά βιώσιμο. Ένα τέτοιο σύστημα θα επέτρεπε την καλύτερη και οικονομικότερη τροφοδοσία της βιομηχανίας του τουρισμού από την τοπική παραγωγή και σε επίπεδο νησιωτικής περιφέρειας.

Όπως αναφέρεται σε έρευνα της «διαΝΕΟσις» με τίτλο «Τουρισμός και αγροδιατροφή στην Ελλάδα», αντί να αξιοποιούνται τα ντόπια προϊόντα και να ενισχύεται η εγχώρια παραγωγή, χάνονται πολλά χρήματα στο εξωτερικό εξαιτίας της εισαγωγής τροφίμων για την κάλυψη των αναγκών του τουρισμού. Το 73,3% των προμηθειών των ξενοδοχείων αφορά τρόφιμα και ποτά. Για τα τρόφιμα το ποσοστό των εισαγόμενων προϊόντων ανέρχεται σε 74,4% για τα ξενοδοχεία ενός αστέρα, σε 62% για τα ξενοδοχεία 2 αστέρων, σε 35,7%, για τα ξενοδοχεία 3 αστέρων, σε 28,8% για τα ξενοδοχεία 4 αστέρων και σε 39,6% για τα ξενοδοχεία 5 αστέρων.

4. Εποχικότητα και περιβαλλοντική βιωσιμότητα

Πολλά νησιά έχουν εύθραυστα οικοσυστήματα, των οποίων η προστασία έρχεται πρώτη σε προτεραιότητα, καθιστώντας απαραίτητη την αειφόρο διαχείριση των Logistics. Είναι γεγονός ωστόσο ότι τα ελληνικά νησιά, ακόμα και τα πιο ευάλωτα, εισπράττουν το κόστος (περιβαλλοντικό και οικονομικό) της αναποτελεσματικής και μη αειφόρου λειτουργίας των Logistics κατά την τουριστική περίοδο.

Γι’ αυτό οι επιχειρήσεις του κλάδου πρέπει να ενισχυθούν: για να προσαρμόσουν στην εποχική ζήτηση τις δραστηριότητές τους με το βέλτιστο τρόπο, αλλά και για να χρησιμοποιούν σε εναλλακτικές δραστηριότητες τις υποδομές και τα μέσα τους στις περιόδους εκτός αιχμής. Μια τέτοια προσέγγιση πιθανόν απαιτεί τη χρήση τεχνολογιών βελτιστοποίησης της απόδοσης των assets ή τον επανασχεδιασμό της χωρητικότητας και της τεχνολογίας του στόλου οχημάτων, με τη μετάβαση σε πιο «πράσινα» οχήματα.

5. Ανθρώπινο δυναμικό

Είναι απαραίτητη η παροχή κινήτρων και η εκπαίδευση του προσωπικού της τουριστικής εφοδιαστικής αλυσίδας σε τρεις κατευθύνσεις: α) στη χρήση τεχνολογιών και μεθόδων βελτιστοποίησης της διαδικασιών, β) σε πρακτικές εξοικονόμησης ενέργειας, καθώς και γ) σε πρότυπα για τις βιώσιμες μεταφορές και τα green Logistics.

Εν κατακλείδι

Οι υποδομές και τα Logistics στα ελληνικά νησιά απαιτούν σχεδιασμό, συντονισμό και αποτελεσματική διαχείριση, προκειμένου να διασφαλιστεί η ομαλή ροή και η ικανοποίηση των αναγκών του εμπορίου και της τουριστικής βιομηχανίας. Εφαρμόζοντας βιώσιμες πρακτικές Logistics, οι δημοφιλείς προορισμοί μπορούν να ελαχιστοποιήσουν το ανθρακικό αποτύπωμά τους, να διατηρήσουν τους φυσικούς και πολιτιστικούς πόρους τους και να ενισχύσουν ουσιαστικά τις τοπικές κοινωνίες.

ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ