Η ΝΟΜΟΘΕΣΙΑ ΘΕΤΕΙ ΤΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΤΗΣ ΑΣΦΑΛΟΥΣ ΜΕΤΑΦΟΡΑΣ ΕΠΙΚΙΝΔΥΝΩΝ ΕΜΠΟΡΕΥΜΑΤΩΝ ΚΑΙ ΟΛΕΣ ΟΙ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΙΣ ΤΩΝ ΟΠΟΙΩΝ ΟΙ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΕΣ ΠΕΡΙΛΑΜΒΑΝΟΥΝ ΟΔΙΚΗ, ΣΙΔΗΡΟΔΡΟΜΙΚΗ, ΘΑΛΑΣΣΙΑ ΚΑΙ ΠΛΩΤΗ ΜΕΤΑΦΟΡΑ Η ΕΝΕΡΓΕΙΕΣ ΦΟΡΤΟΕΚΦΟΡΤΩΣΗΣ ΠΡΕΠΕΙ ΝΑ ΤΟ ΥΙΟΘΕΤΟΥΝ ΑΠΑΡΕΓΚΛΙΤΑ. ΣΤΗΝ ΠΡΟΣΠΑΘΕΙΑ ΑΥΤΗ Ο ΡΟΛΟΣ ΤΩΝ ΣΥΜΒΟΥΛΩΝ ΑΣΦΑΛΟΥΣ ΜΕΤΑΦΟΡΑΣ ΕΠΙΚΙΝΔΥΝΩΝ ΕΜΠΟΡΕΥΜΑΤΩΝ (ΣΑΜΕΕ) ΕΙΝΑΙ –ΚΙ ΕΚ ΤΟΥ ΝΟΜΟΥ…– ΚΑΘΟΡΙΣΤΙΚΟΣ.
Συνέντευξη στο Θανάση Αντωνίου
Τα δύο τελευταία χρόνια, 4-5 τροχαία ατυχήματα στα οποία ενεπλάκησαν φορτηγά οχήματα που μετέφεραν επικίνδυνα εμπορεύματα (με σοβαρότερο από αυτά το ατύχημα που συνέβη το καλοκαίρι του 2012 στο 140ο χλμ. της εθνικής οδού Αθηνών – Λαμίας, στο ύψος της Αταλάντης) έρχονται να επιβεβαιώσουν ότι παρά τα μέτρα που λαμβάνονται, παρά το ισχύον νομοθετικό πλαίσιο και παρά τη συσσωρευμένη εμπειρία των εμπλεκόμενων φορέων του κλάδου, η μεταφορά επικίνδυνων εμπορευμάτων θα παραμένει πάντα μια εξαιρετικά απρόβλεπτη εμπορευματική δραστηριότητα, η οποία πρέπει να εκτελείται πάντοτε με τη δέουσα επιμέλεια.
Η Ελλάδα διαθέτει ένα σύγχρονο νομοθετικό πλαίσιο (προσαρμογή σχετικών ευρωπαϊκών Οδηγιών) το οποίο διέπει την ασφαλή μεταφορά επικίνδυνων εμπορευμάτων. Παρ’ όλα αυτά όμως τα προβλήματα δεν λείπουν, ενώ μερίδα του μεταφορικού κόσμου δεν έχει ενστερνιστεί πλήρως την προστιθέμενη αξία ούτε και τα επαγγελματικά οφέλη που προκύπτουν από την τήρηση των προδιαγραφών ασφαλούς μεταφοράς επικίνδυνων εμπορευμάτων.
Για να διερευνήσουμε το υφιστάμενο επίπεδο αλλά και για να διακριβώσουμε το εύρος της έννοιας «ασφάλεια», επισκεφτήκαμε την εξειδικευμένη εταιρεία παροχής τεχνικών – επιχειρηματικών συμβούλων McBains Cooper. Η McBains Cooper είναι μια πολυεθνική εταιρεία με έδρα το Λονδίνο που εγκαταστάθηκε στη χώρα μας τον Ιανουάριο του 2010 κι έκτοτε αναπτύσσει δραστηριότητα σε ευρεία γκάμα τεχνικών και συμβουλευτικών υπηρεσιών, μια από τις οποίες είναι η παροχή συμβουλών ασφαλούς μεταφοράς επικίνδυνων εμπορευμάτων. Για να συγκεντρώσουμε τις πληροφορίες συνομιλήσαμε με το νεαρό σύμβουλο Γεώργιο Παπαδόπουλο, ο οποίος ασχολείται –μεταξύ άλλων– με θέματα ασφαλούς μεταφοράς.
Θετική η νομοθεσία
Η McBains Cooper διαθέτει ένα τμήμα μηχανικών-συμβούλων που είναι πιστοποιημένοι ως Σύμβουλοι Ασφαλούς Μεταφοράς Επικίνδυνων Εμπορευμάτων (ΣΑΜΕΕ), από το (πρώην) Υπουργείο Υποδομών Μεταφορών και Δικτύων και παρέχουν υπηρεσίες σε εμπορικές και μεταφορικές εταιρείες που δραστηριοποιούνται στη μεταφορά και τη φορτοεκφόρτωση επικίνδυνων εμπορευμάτων. Η εταιρεία έχει ειδίκευση σε όλες τις κλάσεις των επικίνδυνων εμπορευμάτων, πλην των ραδιενεργών ουσιών (κλάση 7).
Η συζήτησή μας ξεκινάει από τον ορισμό των επικίνδυνων εμπορευμάτων, και ο συνομιλητής μας διευκρινίζει: «Συχνά υπάρχει σύγχυση στους περισσότερους από εμάς για το τι θεωρείται επικίνδυνο εμπόρευμα. Συχνά τα οδυνηρά θανατηφόρα δυστυχήματα μάς ωθούν να χαρακτηρίσουμε ένα προϊόν ως «επικίνδυνο» παρόλο που στην πραγματικότητα δεν είναι… Τραγικό παράδειγμα είναι το θανατηφόρο δυστύχημα των Τεμπών, όπου είχαμε φτάσει στο σημείο να χαρακτηρίζουμε το μεταφερόμενο προϊόν (σανίδες μελαμίνης) ως «επικίνδυνο»… Επικίνδυνη ήταν η στοίβαση και η πρόσδεση / ασφάλιση του φορτίου επί του φορτηγού οχήματος, και όχι το ίδιο το φορτίο» μας εξηγεί ο Γ. Παπαδόπουλος. Σύμφωνα με την εθνική και τη διεθνή νομοθεσία, υπάρχουν αγαθά και προϊόντα τα οποία αποκαλούνται «επικίνδυνα» λόγω των φυσικών και χημικών ιδιοτήτων τους. Στους σχετικούς καταλόγους της κείμενης νομοθεσίας έχουν κατηγοριοποιηθεί περίπου 3.500 αγαθά, ενώ η λίστα αυτή εμπλουτίζεται σε τακτά χρονικά διαστήματα.
Πρόκειται για ένα σημαντικό κομμάτι του συνόλου της μεταφορικής δραστηριότητας, που σύμφωνα με σχετικούς υπολογισμούς κυμαίνεται από 10% έως και 15% του συνόλου. Συγκεκριμένα, ο συνολικός όγκος των μεταφορών επικίνδυνων εμπορευμάτων εντός της Ευρωπαϊκής Ένωσης ανέρχεται σε περίπου 125 δισ. τονοχιλιόμετρα / έτος, από τα οποία το 60% πραγματοποιούνται οδικώς, το 25% σιδηροδρομικώς και το 15% μέσω της εσωτερικής ναυσιπλοΐας (ποτάμιας και θαλάσσιας). Οι εταιρείες που αναλαμβάνουν τη μεταφορά επικίνδυνων εμπορευμάτων πρέπει απαραιτήτως να απασχολούν κατάλληλα οχήματα, να χρησιμοποιούν κατάλληλες συσκευασίες και οι οδηγοί τους να είναι πιστοποιημένοι με κατάλληλο πιστοποιητικό επαγγελματικής κατάρτισης για μεταφορά επικίνδυνων εμπορευμάτων, το πιστοποιητικό ADR των οδηγών. Όπως επισημαίνει ο συνομιλητής μας, για τις μεταφορικές εταιρείες που δραστηριοποιούνται στο χώρο δεν υπάρχει άλλη απαίτηση πέραν της απασχόλησης συμβούλου ΣΑΜΕΕ. «Υπάρχει νομοθετική απαίτηση για κάθε μεταφορική εταιρεία που δραστηριοποιείται στο χώρο να απασχολεί τουλάχιστον έναν ΣΑΜΕΕ. Πέραν αυτού, ουδεμία άλλη απαίτηση υπάρχει για την εταιρεία» μας εξηγεί.
Ζητάμε από τον Γεώργιο Παπαδόπουλο να μας προσδιορίσει το επίπεδο της Ελλάδας σε σχέση με τα υπόλοιπα ευρωπαϊκά κράτη στο ζήτημα της ασφαλούς μεταφοράς επικίνδυνων εμπορευμάτων και της σχετικής νομοθεσίας. «Ως προς το νομοθετικό πλαίσιο είμαστε απολύτως ίσοι. Η εθνική νομοθεσία που διέπει τις μεταφορές επικίνδυνων είναι προσαρμογή των σχετικών ευρωπαϊκών Οδηγιών, οπότε ως προς αυτόν τον τομέα δεν υπάρχει καμία υστέρηση. Αντιθέτως στην εφαρμογή του νομοθετικού πλαισίου θεωρώ ότι υστερούμε αισθητά και η ευθύνη βαρύνει όλους μας: εμπορικές – μεταφορικές εταιρείες, κρατικούς και ελεγκτικούς μηχανισμούς, ΣΑΜΕΕ, συνδικάτα – φορείς κλπ.» μας είπε ο σύμβουλος.
Η εικόνα της αγοράς
Αν εξαιρέσουμε κάποιες μεγάλες εμπορικές και μεταφορικές εταιρείες, κυρίως πολυεθνικές, αλλά και λίγες ελληνικές, η πλειονότητα των υπολοίπων επιχειρήσεων είναι δυστυχώς ελάχιστα ευαισθητοποιημένες. Το λυπηρό είναι ότι το φαινόμενο αυτό είχε δυστυχώς παρατηρηθεί και προ της οικονομικής κρίσης που διανύουμε, γεγονός που καταδεικνύει ότι ο βαθμός ωριμότητας των εμπλεκόμενων φορέων είναι ακόμη σε χαμηλά επίπεδα. Είναι δεδομένο ότι πρέπει να γίνουν αρκετά βήματα βελτίωσης και σε σύντομο χρονικό διάστημα, οπότε ο ρόλος των ΣΑΜΕΕ γίνεται ακόμη πιο σημαντικός. «Η χύδην μεταφορά επικίνδυνων εμπορευμάτων –σε βυτιοφόρα, φορητές δεξαμενές, εμπορευματοκιβώτια – δεξαμενές– γίνεται πιο συντεταγμένα, με αποτέλεσμα να μην εντοπίζονται σημαντικά προβλήματα» επισημαίνει ο συνομιλητής μας. Πιστεύει όμως ότι θα πρέπει να δοθεί ιδιαίτερη προσοχή στη μεταφορά των συσκευασμένων επικίνδυνων εμπορευμάτων, ιδίως όταν μεταφέρονται μαζί με άλλα εμπορεύματα.
Οι καιρικές συνθήκες παίζουν σημαντικό ρόλο στην ασφάλεια των μεταφορών. Η φόρτωση και ο έλεγχος θα πρέπει να τις λαμβάνουν υπόψη.
Ο ρόλος και τα καθήκοντα των ΣΑΜΕΕ ορίζονται σαφώς από τη νομοθεσία με την ΚΥΑ 64834/5491/2000. Οι ΣΑΜΕΕ είναι επιφορτισμένοι με την πρόληψη των κινδύνων που ενέχουν οι δραστηριότητες μεταφοράς επικίνδυνων εμπορευμάτων για το κοινό, τα αγαθά και το περιβάλλον. Είναι υποχρεωμένοι να παρακολουθούν στενά τις δραστηριότητες των μεταφορικών επιχειρήσεων και να συμβουλεύουν τη διοίκηση αναλόγως. Αντιθέτως, η εφαρμογή αυτών των συμβουλών είναι αποκλειστική ευθύνη της εκάστοτε μεταφορικής εταιρείας.
«Ο σύμβουλος είναι εκεί για να εποπτεύει τις δραστηριότητες της εταιρείας, να εξετάζει κατά πόσο τηρείται η νομοθεσία και οι κανόνες που διέπουν τη μεταφορά, να διακριβώνει αν οι συσκευασίες και τα οχήματα μεταφοράς είναι κατάλληλα, να διερευνά αν υπάρχουν και εφαρμόζονται λεπτομερείς διαδικασίες από το προσωπικό της εταιρείας που εμπλέκεται στη μεταφορά και τη φορτοεκφόρτωση επικίνδυνων εμπορευμάτων, να εκπαιδεύει το προσωπικό κλπ.» μας είπε ο Γ. Παπαδόπουλος διευκρινίζοντας ότι οι ΣΑΜΕΕ δεν χορηγούν κάποιο πιστοποιητικό προς στις συνεργαζόμενες επιχειρήσεις, αλλά μεριμνούν για την κατάρτιση ετήσιας αναφοράς προς τη διοίκηση της επιχείρησης, ως προς τις δραστηριότητές της σχετικά με τη μεταφορά επικίνδυνων εμπορευμάτων. Οι αναφορές φυλάσσονται επί πέντε έτη και τίθενται στη διάθεση των εθνικών αρχών, κατόπιν αίτησής τους.
Μικρές αντιστάσεις
Πόσο εύκολο όμως είναι για έναν ΣΑΜΕΕ να προσεγγίσει και να συμβληθεί με μια μεταφορική εταιρεία ώστε να μεταλαμπαδεύσει σε αυτή τις αρχές και τους κανόνες της ασφαλούς μεταφοράς;
«Οι μεταφορικές εταιρείες, μας εξηγεί ο Γ. Παπαδόπουλος, δεν είναι δεκτικές στην προσπάθεια αυτή, διότι είναι προσανατολισμένες στη μείωση του κόστους μεταφοράς και θεωρούν εσφαλμένως ότι το κόστος πρόσληψης ενός ΣΑΜΕΕ είναι ένα περιττό έξοδο που δεν προσδίδει προστιθέμενη αξία στο έργο τους. Αν μου ζητούσατε να κατηγοριοποιήσω το χώρο των μεταφορών ως προς την ευαισθησία στα θέματα ασφαλούς μεταφοράς επικίνδυνων εμπορευμάτων, θα έλεγα ότι υπάρχουν τρεις βασικές κατηγορίες: α) επιχειρήσεις με μεγάλο αίσθημα ευθύνης προς την κοινωνία και το περιβάλλον που εφαρμόζουν απολύτως τη νομοθεσία και προωθούν την ασφάλεια ως κουλτούρα μέσα από κάθε δραστηριότητά τους, β) επιχειρήσεις που «ωθούνται» να συνταχθούν τύποις με τη νομοθεσία διότι υποχρεώνονται να το κάνουν ώστε να λαμβάνουν μέρος σε δημόσιους διαγωνισμούς, χωρίς να αντιλαμβάνονται τη σημαντικότητα και τα οφέλη της ασφαλούς μεταφοράς και ενίοτε δυσχεραίνοντας το έργο των ΣΑΜΕΕ και γ) επιχειρήσεις που είτε δεν γνωρίζουν το πλαίσιο είτε αρνούνται να το εφαρμόσουν, αδιαφορώντας για τις όποιες συνέπειες…».
Την ίδια στιγμή η πολιτεία δεν μπορεί να σταθεί στο ύψος των περιστάσεων. «Ο έλεγχος που γίνεται από τα θεσμικά όργανα της πολιτείας δεν είναι αυστηρός έτσι ώστε οι επιχειρήσεις να αναγκαστούν να εφαρμόσουν τη νομοθεσία και να προωθούν συνεχώς την ασφάλεια μέσα από τις δραστηριότητές τους» παρατηρεί ο Γ. Παπαδόπουλος.
Σύνηθες το ατύχημα
Παρ’ όλη την υστέρηση, ο Γ. Παπαδόπουλος βλέπει με θετική ματιά το μέλλον του συγκεκριμένου κλάδου στην Ελλάδα. «Το θετικό για τον κλάδο των μεταφορών επικίνδυνων εμπορευμάτων, λέει ο σύμβουλος της McBains Cooper στην Ελλάδα, είναι ότι οι πιστοποιημένοι ΣΑΜΕΕ που έχουν ήδη συμβληθεί με τις μεταφορικές εταιρείες κάνουν εξαιρετικό έργο, αναδεικνύοντας το ρόλο τους και τα επαγγελματικά οφέλη προς τις συνεργαζόμενες επιχειρήσεις. Την ίδια στιγμή, θεσμικοί φορείς όπως η Πυροσβεστική Υπηρεσία δείχνουν μεγάλη ευαισθητοποίηση στο θέμα, εκπαιδεύουν στελέχη τους και παρουσιάζουν υψηλό βαθμό ετοιμότητας για τη διαχείριση συμβάντων σε συνεργασία με τους ΣΑΜΕΕ και τις επιχειρήσεις. Είναι σύνηθες να γίνονται ατυχήματα? απλώς η διαχείριση των ατυχημάτων με επικίνδυνα εμπορεύματα είναι μια εξαιρετικά λεπτή και δύσκολη διαδικασία. Η μέχρι τώρα εμπειρία μας από τη διαχείριση ατυχημάτων κρίνεται ικανοποιητική, χάρη στις συντονισμένες προσπάθειες εξειδικευμένων στελεχών –ΣΑΜΕΕ και Πυροσβεστικής Υπηρεσίας».
Η εταιρεία του Γ. Παπαδόπουλου, η οποία έχει αρκετές συνεργασίες στον κλάδο των μεταφορών επικίνδυνων εμπορευμάτων, βλέπει με απογοήτευση το επίπεδο να βρίσκεται χαμηλότερα από το επιθυμητό. Σ΄ αυτό δεν φταίει η υλικοτεχνική υποδομή και το νομοθετικό πλαίσιο αλλά πρωτίστως η ελλιπής πληροφόρηση, η απουσία εκπαίδευσης των εμπλεκομένων φορέων και ο πλημμελής έλεγχος από την πολιτεία.
Μπορεί η απελευθέρωση των οδικών μεταφορών να σημάνει εξελίξεις στον τομέα της ασφάλειας μεταφορών; «Δυστυχώς μιλάμε για δύο διαφορετικά πράγματα. Η απελευθέρωση της αγοράς δεν συνδέεται ευθέως με την αύξηση του επιπέδου ευαισθητοποίησης σε θέματα ασφάλειας. Η απελευθέρωση στοχεύει στην αύξηση του υφιστάμενου ανταγωνισμού χωρίς να θέτει επαρκώς το πλαίσιο για την προώθηση της ασφάλειας. Απόδειξη αυτού είναι το γεγονός ότι στο νέο νόμο και στις τροποποιήσεις του δεν προάγεται εμπράκτως η ασφάλεια της μεταφοράς. Μόνο τα θεσμικά όργανα της πολιτείας είναι σε θέση να προάγουν την ασφάλεια, μέσω της ενημέρωσης και της στενής εποπτείας για την εφαρμογή του υφιστάμενου νομοθετικού πλαισίου». Αυτά υποστηρίζει ο Γ. Παπαδόπουλος, εξακολουθώντας να πιστεύει ότι σημαντικό ποσοστό των επαγγελματιών του χώρου δεν έχουν αντιληφθεί πλήρως τα επαγγελματικά οφέλη της ασφάλειας της μεταφοράς.
Κλείνουμε τη συζήτησή μας ζητώντας από τον Γ. Παπαδόπουλο να μας μεταφέρει τη διεθνή εμπειρία όσο αφορά το επίπεδο ασφαλείας και να μας προσδιορίσει τις χώρες-πρότυπα. «Οι χώρες της βόρειας Ευρώπης, μας είπε, έχουν τον υψηλότερο βαθμό ευαισθητοποίησης σε θέματα ασφάλειας και εφαρμογής του κείμενου νομοθετικού πλαισίου, προς όφελος του κοινωνικού συνόλου αλλά και του περιβάλλοντος. Είναι λογικό να συμβαίνει αυτό, αφού οι χώρες αυτές έχουν θεσπίσει και εφαρμόζουν απαρέγκλιτα αυστηρά πρότυπα οργάνωσης του κλάδου των μεταφορών, θεωρώντας την ασφάλεια ως ύψιστο αγαθό. Μόνο θετικά διδάγματα μπορούμε να αντλήσουμε από την ευρωπαϊκή εμπειρία».
Το κόστος της παροχής συμβουλών ασφαλούς μεταφοράς επικίνδυνων εμπορευμάτων ποικίλλει, η ‘αξία’ όμως του συμβούλου είναι ανεκτίμητη.
Kόστος παροχής συμβουλών
Το κόστος της παροχής συμβουλών ασφαλούς μεταφοράς επικίνδυνων εμπορευμάτων ποικίλλει, καθώς εξαρτάται άμεσα από τις δραστηριότητες της εκάστοτε μεταφορικής εταιρείας. Αν οι δραστηριότητες της εταιρείας είναι περιορισμένες (υπό την έννοια ότι μεταφέρονται συγκεκριμένες επικίνδυνες ουσίες με συγκεκριμένο τρόπο –μεταφορά χύδην σε ιδιόκτητα βυτιοφόρα), τότε το κόστος είναι χαμηλότερο από εταιρείες με μεγαλύτερη και ποικιλόμορφη δραστηριοποίηση στο χώρο. «Σε κάθε περίπτωση ο ΣΑΜΕΕ αμείβεται πολύ χαμηλότερα από όσο αξίζει. Το ετήσιο κόστος απασχόλησης ενός ΣΑΜΕΕ είναι χαμηλότερο από το 2% από όσο μπορεί να κοστίσει η απουσία του (σε ενδεχόμενο ατύχημα, διοικητικό πρόστιμο, αποκλεισμό από διαγωνισμό κλπ.). Θέλω να επισημάνω ότι το κόστος είναι πολύ χαμηλό ακόμα και για μεμονωμένους επαγγελματίες». Αυτά μας λέει ο Γεώργιος Παπαδόπουλος προσθέτοντας ότι οποιοσδήποτε επιθυμεί να ενημερωθεί ή/και να διερευνήσει μια πιθανή συνεργασία με έναν ΣΑΜΕΕ, μπορεί να έρχεται σε άμεση επαφή με τον Πανελλήνιο Σύλλογο Συμβούλων Ασφαλούς Μεταφοράς Επικίνδυνων Εμπορευμάτων (info@pssamee.gr).
