Της Μαργαρίτας Κάρδαρη
Νομικού – Εργατολόγου
Ολο το νομικό πλαίσιο που αφορά τα εργατικά ατυχήματα, τη θέση των επιχειρήσεων – εργοδοτών και την ασφάλεια στους χώρους εργασίας
ΕΡΓΑΤΙΚΑ ΑΤΥΧΗΜΑΤΑ – Πολλαπλές δικαστικές αποφάσεις και ασφαλιστικές εγκύκλιοι του ΙΚΑ έχουν καταλήξει στο ότι ένα ατύχημα χαρακτηρίζεται εργατικό όταν προκαλείται από ένα αιφνίδιο ή βίαιο γεγονός που έγινε κατά την εκτέλεση της εργασίας ή εξαιτίας αυτής και προκαλεί τον θάνατο ή την ανικανότητα του ασφαλισμένου για εργασία.
Πότε, όμως γίνεται λόγος για ένα βίαιο ή αιφνίδιο γεγονός; Όταν αυτό επέρχεται από ένα εξωτερικό αίτιο, που δεν οφείλεται αποκλειστικά σε κάποια παθολογική ή οργανική προδιάθεση του παθόντος. Ένα γεγονός, συνεπώς, που δε θα συνέβαινε αν δεν υφίστατο η εργασιακή σχέση και παροχή της εργασίας κάτω από τις παρούσες κατ’ αυτήν συνθήκες. Τούτες οι απρόβλεπτες και έκτακτες συνθήκες είναι προφανές πως δεν περιλαμβάνουν προϋπάρχουσες ασθένειες που αναπτύσσονται στον παθόντα κατά τις κανονικές του, και κατ’ επέκταση αναμενόμενα κατά την επαγγελματική του δραστηριότητα και ευρύτερη πρακτική, εργασιακές συνθήκες. Εάν, όμως, η ασθένεια προήλθε ή και επιδεινώθηκε κάτω από εξαιρετικές, ασυνήθιστες και δυσμενείς για την υγεία του συνθήκες τότε μπορεί να εναχθεί στο πεδίο του εργατικού ατυχήματος.
Όσον αφορά το χρονικό διάστημα εκδήλωσης του ατυχήματος, τούτο μπορεί να αφορά ατύχημα κατά την εν γένει εκτέλεση της εργασίας σαν άμεση συνέπεια αυτής (πχ τραυματισμός κατά το χειρισμό μηχανήματος στον τόπο εργασίας) ατύχημα που προκλήθηκε με αφορμή την εργασία εκτός του ορισμένου ωραρίου, αλλά σαν έμμεση συνέπεια αυτής (πχ ατύχημα κατά τη μετακίνηση προς ή από τον τόπο εκτέλεσης της εργασίας σε εύλογο διάστημα -τα δικαστήρια έχουν ορίσει σαν εύλογο διάστημα τη μία ώρα από την άφιξη και την αναχώρηση σε αυτήν- αλλά και στην εκτέλεση εργασιών προς το συμφέρον του εργοδότη ακόμα και χωρίς την εντολή του), και τέλος ατυχήματα που ανάγονται στο πεδίο της επαγγελματικής ασθένειας, ασθένειας που προκαλείται από τις εν γένει επιδράσεις των συνθηκών εργασίας, όπως αυτές καταγράφονται στον κανονισμό εργασίας του ΙΚΑ, ο οποίος μέχρι και σήμερα ισχύει και μετά την ενοποίηση και τη δημιουργία του e-ΕΦΚΑ.
Οι υποχρεώσεις
Κάθε εργατικό ατύχημα δημιουργεί, από την πλευρά του εργοδότη, υποχρέωση αναγγελίας του ατυχήματος στην αρμόδια Επιθεώρηση Εργασίας. Συγκεκριμένα, στις περιπτώσεις εργατικού ατυχήματος που δεν εμπίπτει στο πεδίο της επαγγελματικής ασθένειας, ο εργοδότης υποχρεούται εντός 24 ωρών από το ατύχημα να το αναγγείλει στην Επιθεώρηση Εργασίας ηλεκτρονικά ή με φυσική παρουσία, ενώ σε περίπτωση σοβαρού τραυματισμού ή θανάτου του εργαζομένου πρέπει να γίνει ενημέρωση σε αστυνομική αρχή ή στην τοπική διεύθυνση του ασφαλιστικού οργανισμού στον οποίο υπάγεται ο εργαζόμενος. Ως σοβαρός λογίζεται ο τραυματισμός που απαιτεί διακομιδή του εργαζομένου σε δομή υγείας και νοσηλεία του σε αυτήν.
Σε περίπτωση ασθένειας εργαζομένου που οφείλεται στην εργασία, Ο εργοδότης οφείλει να αναγγέλλει στην Επιθεώρηση Εργασίας και στον e-Ε.Φ.Κ.Α., εντός πέντε (5) ημερών από την ενημέρωσή του από τον ιατρό εργασίας ή από την προσκόμιση διάγνωσης από ιατρό του ΕΣΥ.
Ταυτόχρονα, ο εργοδότης υποχρεούται να τηρεί αμετάβλητα όλα τα στοιχεία που χρησιμεύουν για την εξακρίβωση των αιτιών του ατυχήματος, αλλά και να τηρεί ειδικό βιβλίο και κατάλογο των εργατικών ατυχημάτων που προκαλούν στον εργαζόμενο ανικανότητα εργασίας μεγαλύτερης των τριών εργασίμων ημερών, στο οποίο αναγράφονται αναλυτικά τα αίτια και η περιγραφή του ατυχήματος, ενώ τίθενται στη διάθεση των αρμόδιων αρχών.
Ο τεχνικός ασφαλείας
Στο σημείο αυτό επισημαίνεται πως οποιαδήποτε επιχείρηση απασχολεί τουλάχιστον έναν εργαζόμενο οφείλει να χρησιμοποιεί τις υπηρεσίες τεχνικού ασφαλείας, ο οποίος μπορεί να εργάζεται στην επιχείρηση ή και να αποτελεί τρίτο πρόσωπο. Ο τεχνικός ασφαλείας οφείλει να τηρεί ειδικό βιβλίο αναλυτικών μέτρων για την ασφάλεια των εργαζομένων, αλλά και για την πρόληψη ατυχημάτων, συνεκτιμώντας ειδικές καταστάσεις (αναπηρία ή χρόνια ασθένεια). Τούτο το ειδικό βιβλίο σελιδοποιείται και θεωρείται από την Επιθεώρηση Εργασίας, πλην της περίπτωσης όπου το πρόσωπο του εργοδότη και του Τεχνικού Ασφαλείας ταυτίζονται, ενώ ο εργοδότης υποχρεούται να δηλώσει υπεύθυνα πως έχει γνώση των υποδείξεων που καταχωρούνται στο περιεχόμενό του.
Σε περιπτώσεις επιχειρήσεων που απασχολούν πάνω από 50 άτομα, ο εργοδότης υποχρεούται ακόμα να χρησιμοποιεί τις υπηρεσίες ιατρού εργασίας, ο οποίος έχει τη δυνατότητα να καταχωρεί όπου απαιτείται γραπτές υποδείξεις στο ειδικό βιβλίο, με επιχειρήσεις υψηλού κινδύνου (πχ μεταλλευτικές εργασίες) να υποχρεούνται στο διορισμό ιατρού ασφαλείας ανεξαρτήτως αριθμού εργαζομένων.
Οι πηγές του κινδύνου
Κρίνεται σαφές πως από την πλευρά των εργοδοτών είναι επιτακτικό να εντοπισθούν οι πηγές του επαγγελματικού κινδύνου, δηλαδή τι θα μπορούσε να προκαλέσει κινδύνους για την ασφάλεια και υγεία των εργαζομένων, να διαπιστωθούν τα κατάλληλα μέτρα πρόληψης και εξάλειψης των κινδύνων, και αν αυτό δεν είναι δυνατόν, να καταγραφούν τα μέτρα πρόληψης που ήδη εφαρμόζονται και να προταθούν αυτά που πρέπει συμπληρωματικά να ληφθούν για τον έλεγχο των κινδύνων και την προστασία των εργαζομένων. Συμπληρωματικά, πρέπει να συνεκτιμώνται προϋπάρχοντα ζητήματα υγείας των εργαζομένων (πχ αναπηρία σωματική ή και ψυχική) κατά την ανάθεση των καθηκόντων και του πόστου εργασίας τους, για να προληφθεί οποιαδήποτε επιδείνωση της υγείας τους και ώστε να μην εκτεθούν σε περαιτέρω κινδύνους για την υγεία τους.
……………….
Ενθετο
Βαρειές οι κυρώσεις
Οι κυρώσεις που αντιμετωπίζουν οι εργοδότες σε περίπτωση εργατικών ατυχημάτων είναι βαρύτατες και ποικίλες. Αντιμετωπίζουν καταρχήν διοικητικό πρόστιμο από την Επιθεώρηση Εργασίας ύψους από 500 μέχρι 50.000€ ανάλογα με τη βαρύτητα της εκάστοτε παραβίασης, ενώ συμπληρωματικά η επιχείρηση κινδυνεύει με προσωρινή ή και οριστική διακοπή λειτουργίας της. Όσον αφορά τις ποινικές κυρώσεις, εφόσον αποδειχθεί δόλος ή αμέλεια του εργοδότη στην παραβίαση των διατάξεων, επέρχεται φυλάκιση τουλάχιστον 6 μηνών και χρηματική ποινή. Τέλος, σε επίπεδο αστικού δικαίου και ανεξάρτητα από το εάν οι εργαζόμενοι ήταν ασφαλισμένοι ή όχι στον ΕΦΚΑ, αξιώνεται, αν αποδειχθεί υπαιτιότητα του εργοδότη, υποχρέωση αποζημίωσης για υλική και ηθική βλάβη, συμπεριλαμβανομένων τυχόν νοσήλιων και λοιπών εξόδων στα οποία προέβη ο εργαζόμενος εξαιτίας του ατυχήματος. Αν, δε ο εργαζόμενος ήταν ανασφάλιστος, ο εργοδότης αναλαμβάνει εξ ολοκλήρου και τα έξοδα ιατροφαρμακευτικής του περίθαλψης.
