Σε όλους τους τομείς παραγωγής, είτε αγαθών είτε υπηρεσιών, οι ηγέτες της αγοράς προσπαθούν να κάνουν σήμερα αυτό που θα κάνουν οι άλλοι αύριο. Είναι ένα νόμισμα που στη μία του πλευρά βλέπεις ένα κυνήγι δημιουργικότητας, ενώ στην άλλη έναν αγώνα ανθεκτικότητας.
Άρθρο του κ. Άρη Κτενά, Quality Assurance Management / HSQE Superintendent (έντυπο τεύχος Φεβρουαρίου 2021)
Υπάρχουν εκείνοι που δημιουργούν και κάποιοι που πρέπει να αντέξουν και να ακολουθήσουν τις αλλαγές, για να παραμείνουν στο παιχνίδι. Η ναυτιλία δεν αποτελεί εξαίρεση. Ιδίως αυτή την τεταμένη περίοδο της πανδημίας, η καινοτομία είναι αυτή που μπορεί να δώσει λύσεις σε υπάρχοντα αλλά και αναδυόμενα προβλήματα.
Ας δούμε μερικές ιδέες που αλλάζουν σιγά σιγά το πλαίσιο του management (της διαχείρισης) στη ναυτιλία, καθώς και την εξέταση των αντίστοιχων κινδύνων τους.
- Εφαρμογές ΙΤ: Παρατηρούμε την εισαγωγή, στις περισσότερες ναυτιλιακές εταιρείες πλέον, των ERP (Enterprise Resource Planning) και QMS (Quality Management System) προγραμμάτων. Αυτά τα προγράμματα προσφέρουν ομαδοποίηση (consolidation) των εργασιών όλων των τμημάτων (HSQE, Marine, Technical, Crew, Purchasing κ.ά.) μέσα σε ένα πρόγραμμα, με σκοπό να υπάρχει διαδραστικότητα και να μπορεί κάποιος να βρίσκει όλη την πληροφορία μαζεμένη σε ένα σημείο (single point access).
Tα ERP (πχ. NS5, ShipManager) και τα QMS (πχ. MWave) παρέχουν ουσιαστικά ζωντανή ενημέρωση για πολλαπλά στοιχεία που χρήζουν παρακολούθησης, εξασφαλίζουν ότι είναι ελεγχόμενη (audited) η βάση τους, έχουν δυνατότητα διασύνδεσης με άλλα ηλεκτρονικά συστήματα και επεκτασιμότητας, ενώ προσφέρουν στο χρήστη και το πλεονέκτημα της παραμετροποίησης, ώστε να ταιριάζουν στις απαιτήσεις των κανονισμών αλλά και στις ανάγκες της εκάστοτε εταιρείας.
Μπορεί να προκύψουν όμως και προβλήματα σχετικά με τη διαδικτυακή ασφάλεια, με απώλεια δεδομένων (data loss) ή και κακόβουλες πράξεις από χάκερ. Αυτά τα προβλήματα αντιμετωπίζονται με encryptions, ψεύτικους servers ή με back up της βάσης σε άλλους server ή και μέσω cloud, καθώς και με antivirus λογισμικά. Επιβάλλεται επίσης η ασφαλής λειτουργία και συντήρηση του συστήματος, ο ασφαλής σχεδιασμός, η ανάπτυξη εφαρμογών και συστημάτων και κυρίως η ευαισθητοποίηση του ανθρώπινου δυναμικού κάθε ναυτιλιακής εταιρείας, μέσω της εκπαίδευσής του στην αναγνώριση τέτοιων διαδικτυακών κινδύνων.
- OT (Operation Technology): Στο πεδίο αυτό γίνεται πλέον διευρυμένη χρήση των αισθητήρων (sensor) που παρέχουν έγκαιρη πληροφόρηση για πρόληψη μηχανικών προβλημάτων και διαρροών. Σκοπός τους είναι η αποφυγή ατυχημάτων που αφορούν τον άνθρωπο, το περιβάλλον και τα περιουσιακά στοιχεία (καράβι & φορτίο) της εταιρείας.
Υπάρχουν βεβαίως και κίνδυνοι, όπως είναι η απώλεια τροφοδοσίας των αισθητήρων με ρεύμα λόγω καιρικών συνθηκών ή λόγω της ισχυρής ταλάντωσης του πλοίου, η εισβολή κακόβουλου λογισμικού στο πρόγραμμα των αισθητήρων, καθώς και η βλάβη στο πρόγραμμα των αισθητήρων με αποτέλεσμα τυχόν μετακύληση προβλήματος στο δίκτυο.
Τρόποι αποφυγής και πρόληψης αυτών των κινδύνων είναι η παροχή επιπλέον γεννήτριας, η παρακολούθηση του προγράμματος από εταιρεία ή προσωπικό, καθώς και η παρακολούθηση του προγράμματος των αισθητήρων από τεχνικούς και η τακτική συντήρησή του.
- Αuditing: Υπάρχουν καινούργιες επιλογές, όπως η χρήση καμερών στο κεφάλι για απομακρυσμένο έλεγχο (remote audit), αλλά και οι συσκευές τηλεφώνου ή τα τάμπλετ που μπορούν να αντικαταστήσουν πλέον τα εκτυπωμένα checklist. Ουσιαστικά οι λύσεις αυτές παρέχουν:
1) Μείωση της γραφειοκρατίας.
2) Πιο γρήγορη καταχώριση της πληροφορίας ηλεκτρονικά.
3) Εξελιγμένες ευκαιρίες για συλλογή φωτογραφιών και αποδεικτικού υλικού.
Οι κίνδυνοι που εγκυμονούν από την άλλη είναι πολύ μικροί: Απαιτείται απλώς οι συσκευές να είναι πιστοποιημένα ασφαλείς για χρήση δίπλα σε αντλίες, πετρελαιοειδή και βενζινοειδή ή άλλα εύφλεκτα υλικά (δηλαδή να είναι intrinsically safe & explosion free), κάτι το οποίο τις καθιστά κοστοβόρες στην αγορά τους. Από την άλλη, υπάρχει και η επιλογή η συσκευή να μην είναι πιστοποιημένη, αλλά να είναι πιστοποιημένη η θήκη της, κάτι που στοιχίζει αρκετά λιγότερο.
- E-Learning: Τέλος, και στην εκπαίδευση των ναυτικών οι αλλαγές είναι εμφανείς. Οι ναυτιλιακές εταιρείες έχουν αντικαταστήσει τον παλιό τρόπο της διά ζώσης εκπαίδευσης με το E-Learning, την απομακρυσμένη, δηλαδή, εκμάθηση. Τα πλεονεκτήματα της εξ αποστάσεως εκπαίδευσης είναι η εξοικονόμηση χρόνου και χρήματος, η καλύτερη προετοιμασία των ναυτικών (καθώς μπορούν να παρακολουθήσουν περισσότερα κεφάλαια σε λιγότερο χρόνο και μάλιστα στο χρόνο της επιλογής τους) αλλά και η δυνατότητα να γίνεται το μάθημα στο σπίτι του ναυτικού ή και επάνω στο καράβι.
Παράλληλα πλέον, ακόμα και η διά ζώσης εκπαίδευση γίνεται με προσομοιωτές, σε χώρους ειδικά διαμορφωμένους όπως είναι η γέφυρα του πλοίου. Έτσι η εκπαίδευση γίνεται σε πιο ρεαλιστικές συνθήκες, πολύ κοντά στην πραγματικότητα. Η δυνατότητα αυτή μπορεί να προετοιμάσει καλύτερα τους ναυτικούς, με σκοπό την ορθότερη διαχείριση κρίσεων από τους ίδιους αλλά και την καλύτερη διαχείριση της ναυσιπλοΐας, γι’ αυτό και εξαπλώνεται σε περισσότερους τομείς και χώρους του καραβιού, εκτός από την πλοήγηση που προαναφέρθηκε.
Οι αλλαγές είναι πλέον παρούσες και θα είναι η αρχή ενός νέου δρόμου για όσους πάρουν τη στροφή.
Drone για ασφάλεια, αλλά και για διαφήμιση
Στον τομέα του OT (Operation Technology) παρατηρούμε αύξηση στη χρήση drone από τις ναυτιλιακές εταιρείες, κυρίως για δύο λόγους: Πρώτον, για την ασφάλεια και την προστασία του πλοίου μέσω της έγκαιρης αναγνώρισης πιθανών πειρατών/ληστών ή τρομοκρατών και, δεύτερον, για την παραγωγή βιντεοσκοπημένου υλικού για διαφημιστική χρήση.
Με τα drone πλέον μπορεί να επιτευχθεί καλύτερη προστασία, αλλά και εξελιγμένη διαφήμιση. Ελλοχεύουν κίνδυνοι ωστόσο, όπως είναι η εισβολή κακόβουλου λογισμικού στο σύστημα του drone, με αποτέλεσμα την κλοπή λήψεων ή ακόμα και του ίδιου του drone, καθώς και η μη ορθή χρήση του σε λιμάνια ή/και σε κράτη που αυτή απαγορεύεται, με αποτέλεσμα νομικές περιπέτειες –συνήθως αστικής ευθύνης και σε ορισμένες περιπτώσεις και ποινικής, εάν οι κατηγορίες είναι σχετικές με κατασκοπία.
Στην πρώτη περίπτωση μία εφαρμογή αυτοκαταστροφής των στοιχείων του drone αποτελεί την πιο εύκολη λύση. Στη δεύτερη περίπτωση, όμως, μόνο η σωστή ενημέρωση (ίσως και με τη βοήθεια του τοπικού ατζέντη) μπορεί να σώσει μια ναυτιλιακή εταιρεία από τέτοιες περιπέτειες.
