Σταμάτης Ανδριανόπουλος: Τα παράδοξα και το δέον γενέσθαι στο Θριάσιο

Με την κήρυξη του διαγωνισμού για το Θριάσιο ΙΙ άγονου και την κατάσταση με το Θριάσιο Ι σε εκκρεμότητα, η συζήτηση για την εξέλιξη της Ελλάδας σε διαμετακομιστικό κόμβο αρχίζει να «ξεχειλώνει», σαν το αμερικάνικο όνειρο.

Άρθρο του κ. Σταμάτη Ανδριανόπουλου, executive consultant της Planning Α.Ε. (LM τεύχος 194)

Ίσως έχετε ξανακούσει εκείνον τον παλιό «ορισμό» για το τι είναι κόλαση και τι παράδεισος. Παράδεισος: Ο τόπος όπου οι μάγειρες είναι Γάλλοι, οι μηχανικοί Γερμανοί, οι αστυνομικοί Άγγλοι, οι εραστές Έλληνες(!) και όλα οργανωμένα από τους Σουηδούς. Κόλαση: Ο τόπος όπου οι μάγειρες είναι Άγγλοι, οι μηχανικοί Γάλλοι, οι αστυνομικοί Γερμανοί, οι εραστές Σουηδοί και όλα οργανωμένα από τους Έλληνες. Δεν νομίζω να υπάρχει καλύτερη επιβεβαίωση του παραπάνω ορισμού, από το ζήτημα των logistics parks στην Ελλάδα, και ειδικά από την περίπτωση του Θριάσιου πεδίου· μια περιπέτεια που δείχνει τις ελληνικές δυσκαμψίες σε όλη τους τη μεγαλοπρέπεια. Ας αναλύσουμε τη συγκεκριμένη περίπτωση σε 5 βήματα.

  1. Η ανάγκη

Είναι γεγονός ότι η Ελλάδα είναι κόμβος logistics. Δείτε στα σχήματα 1 και 2 τις ροές εμπορευμάτων, πώς ήταν και πώς θα εξελιχθούν (δείτε εδώ). Μετά τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο, οι ροές έρχονταν από τις ΗΠΑ προς την Ευρώπη (η γνωστή «αμερικανική βοήθεια»), και άρα ήταν λογικό να αναπτυχθούν τα λιμάνια του Ρότερνταμ, της Αμβέρσας και του Αμβούργου. Σήμερα οι ροές γίνονται από την Άπω Ανατολή προς την Ευρώπη. Και σε αυτές τις ροές ο Πειραιάς παίζει κομβικό ρόλο, με αντιπάλους το Κόπερ, το Σουέζ και κυρίως τα ισπανικά λιμάνια Algeciras και Valencia. Ο Πειραιάς, από τρίτος που ήταν στη Μεσόγειο και όγδοος στην Ευρώπη το 2017, κατέστη πρώτος στη Μεσόγειο και φλερτάρει με τις πρώτες θέσεις και σε πανευρωπαϊκό επίπεδο.

Το θέμα είναι τι κάνουμε εμείς με αυτό το φορτίο! Είναι απλώς διερχόμενο, ενώ θα έπρεπε να έχουμε υψηλού επιπέδου υπηρεσίες προστιθέμενης αξίας που θα έδιναν ουσιαστική βοήθεια στο εθνικό εισόδημα. Αλλά πού να εγκατασταθούν αυτές οι υπηρεσίες προστιθέμενης αξίας;

  1. Το benchmark

Η Ελλάδα έχει καθυστερήσει δραματικά στην ανάπτυξη των logistics park. Δείτε τα σχήματα 3 και 4 (δείτε εδώ) όπου παρουσιάζονται τα logistics park σε έκταση σε σχέση με το διερχόμενο φορτίο. Όσες χώρες είναι πάνω από τη γραμμή υστερούν σε χώρους, ενώ όσες βρίσκονται κάτω από τη γραμμή έχουν περίσσεια χώρων. Προφανώς εμείς είμαστε στο κάτω χαμηλό τετραγωνάκι, που αναλυόμενο στο κάτω διάγραμμα του σχήματος δείχνει πόσο υστερούμε. Προεκτείνοντας τη γραμμή στο σχήμα 3, βλέπουμε ότι ενώ έχουμε εκτάσεις περί τα 220Ha (2.200 στρέμματα), θα έπρεπε να έχουμε, σύμφωνα με τις ροές, 780Ha (7.800 στρέμματα), δηλαδή 350% επάνω. Και όσο οι ροές μεγαλώνουν, τόσο πιο ελλειμματικός γίνεται ο δείκτης.

Προφανώς, όπως φαίνεται στο δείκτη, είμαστε σε χειρότερη θέση από τη Ρουμανία, τη Βουλγαρία, την Εσθονία, την Κροατία κλπ. Και κατά τα άλλα θέλουμε να πετύχουμε προστιθέμενη αξία για τις διερχόμενες ροές. Πού; Δείτε ακόμα στο σχήμα 5 (δείτε εδώ) το τι γίνεται στη γειτονιά μας (Βουλγαρία, Ρουμανία, Σερβία). Θα μελαγχολήσετε με την καθυστέρησή μας.

  1. Η ιστορία

Δυστυχώς η ιστορία μάς διδάσκει το «κάθε πέρυσι και καλύτερα» με την ελληνική γραφειοκρατία. Τη δεκαετία του ’60 που η Ελλάδα αναπτυσσόταν βιομηχανικά, οι τότε κυβερνήσεις θέσπισαν (ν.4458/1965, υπουργός Συντονισμού Κωνσταντίνος Μητσοτάκης) τις βιομηχανικές περιοχές, ώστε η βιομηχανία να εγκατασταθεί σε οργανωμένα πάρκα, με σωστές υποδομές. Απλώς τότε για λόγους περιφερειακής ανάπτυξης (και για εθνικούς λόγους), τα πάρκα αυτά δημιουργήθηκαν κυρίως στη βόρεια Ελλάδα. Από τότε και μετά, «άκρα του τάφου σιωπή». Στην Αττική δεν έγινε τίποτα, με αποτέλεσμα την αναρχία των Οινοφύτων, του Ασπρόπυργου, της Μάνδρας κλπ., περιοχές που τώρα προσπαθούμε να κάνουμε πάρκα εξυγίανσης, μήπως και βοηθήσουμε λίγο τη λειτουργικότητα των εκεί εγκαταστάσεων –αν και προβλέπω ότι θα δοθεί η εισφορά σε χρήμα από τις επιχειρήσεις αλλά όλα θα λιμνάσουν, όπως έγινε με τα γκαράζ στην Αθήνα.

Για τα δε logistics, που λέμε ότι είναι ένας από τους βασικότερους πυλώνες ανάπτυξης της οικονομίας, τίποτα. Όλα έγιναν επίσης άναρχα. Καταβλήθηκαν κάποιες προσπάθειες από τις αρχές του ’90 με επικεφαλής τον πατριάρχη της περιφερειακής ανάπτυξης και καθηγητή στο Πάντειο Ν. Κόνσολα, την Planning, τον σημαντικό επιχειρηματία κ. Μπήτρο που δραστηριοποιούνταν στο logistics real estate και τους τότε δημάρχους Ασπροπύργου και Ελευσίνας. Οι προσπάθειες συνίσταντο στο να ενταχθούν τα αντίστοιχα έργα στο τότε πακέτο Ντελόρ, αλλά δυστυχώς δεν θεωρήθηκαν προτεραιότητα τα logistics park και η περιοχή αναπτύχθηκε χωρίς κανέναν απολύτως σχεδιασμό, όπως την ξέρουμε όλοι (να μην μπορούν να διασταυρωθούν δύο νταλίκες).

Ακραίο παράδειγμα είναι η αχαρακτήριστη περιοχή του Ασπροπύργου, που αφού οικοδομήθηκε όπως οικοδομήθηκε, αποφασίστηκε πρόσφατα (το 2019) να νομιμοποιηθεί για τη δόμηση Κέντρου Αποθήκευσης και Διανομής (ΚΑΔ), και δόθηκαν όροι δόμησης κάλυψης 40% (δόμηση 40% και συντελεστής όγκου 5,5 μ. x συντελεστή δόμησης). Δηλαδή δεν μπορείς να χτίσεις πατάρια στην αποθήκη (για γραφεία, χώρους προσωπικού ή πάνω από τις ράμπες), αφού κάλυψη = δόμηση. Και βέβαια το μέσο ύψος πρέπει να είναι 5,5 μ. λόγω όγκου.

Ευτυχώς που η αχαρακτήριστη περιοχή είναι σε κατηφορικό λόφο και μπορούμε να μεγαλώσουμε το ύψος εκμεταλλευόμενοι το θάψιμο του πίσω μέρους των αποθηκών. Και όλα αυτά το 2019 που μιλάμε για τη σημασία των logistics. Αυτοί οι «φωστήρες» πολεοδόμοι – νομοθέτες ίσως νομίζουν ότι με τις αποθήκες μας θα κρύψουμε την Ακρόπολη, και γι’ αυτό δεν μας επιτρέπουν μεγάλα ύψη (όπως σχεδιάζουν σε όλες τις προηγμένες χώρες).

Παρ’ όλα αυτά, με πίεση των Ευρωπαίων εταίρων μας, θεσπίστηκε ένα logistics park στην Αττική και αυτό ήταν το Θριάσιο, όπου βέβαια έπρεπε να μετεγκατασταθεί ο ΟΣΕ, προσφέροντας παράλληλα και υπηρεσίες logistics park.

Η ιστορία ξεκινά από τα τέλη της δεκαετίας του ’70 (αν θυμάμαι καλά). Μάλιστα κάπου εκεί (άντε αρχές δεκαετίας ’90) ισοπεδώθηκε το οικόπεδο και έγινε η πλατεία. Και μετά σιωπή. Περί το 2002, λόγω Ολυμπιακών Αγώνων, με απόφαση του τότε υπουργού Μεταφορών κ. Χρίστου Βερελή, επιτράπηκε να χτιστούν εκεί οι γνωστές δύο πορτοκαλί αποθήκες που χρησιμοποιήθηκαν για την Ολυμπιάδα, συνολικής έκτασης 56.000 τ.μ. Αυτές αξιοποιήθηκαν μετά το 2004 ως αποθήκες 3PL για λίγο, και από τότε, για πάνω από 10 χρόνια, παραμένουν αναξιοποίητες. Δηλαδή μετά και πάλι σιωπή. Μας αφύπνισε λίγο η Ολυμπιάδα και μετά τέλμα.

  1. Ο χώρος

Το Θριάσιο έχει συνολική έκταση άνω των 2.000 στρεμμάτων, εντός των οποίων περιλαμβάνονται περίπου 1.450 στρέμματα του Εμπορευματικού Σιδηροδρομικού Σταθμού και Σταθμού Διαλογής (η γραμμολογία), οι πορτοκαλί αποθήκες των 56.000 τ.μ. σε έκταση 139 στρεμμάτων, διάφοροι άλλοι υποστηρικτικοί χώροι, καθώς και τα περίπου 600 στρέμματα όπου θα αναγερθεί υπό μορφή σύμπραξης δημόσιου και ιδιωτικού τομέα (ΣΔΙΤ) το logistics park έκτασης περίπου 235 στρεμμάτων.

Ο διαγωνισμός γι’ αυτό το logistics park πέρασε από πολλές φάσεις: Σε πρώτη φάση κατακυρώθηκε σε κοινοπραξία με επικεφαλής την «Άκτωρ» και μερικές ακόμα μεγάλες ελληνικές βιομηχανικές και εμπορικές επιχειρήσεις («Θεοχαράκης», «Στασινόπουλος», «Γκολέμης», «Συγγελίδης»), δεν τελεσφόρησε, επαναπροκηρύχθηκε και τελικά, μετά από πολλές περιπέτειες (μέσα στις οποίες περιλαμβάνονται και κίνδυνοι να επιστρέψουμε στους Ευρωπαίους εταίρους μας μεγάλα ποσά επιδοτήσεων, αφού δεν τελεσφορούσε η ΣΔΙΤ), κατακυρώθηκε στη σύμπραξη «ΕΤΒΑ – Goldair». Πρόκειται για το γνωστό διαγωνισμό για το Θριάσιο Ι.

Πάλι όμως η γραφειοκρατία (ελληνική και ευρωπαϊκή) έκανε το θαύμα της, και φτάσαμε σήμερα, αρκετά χρόνια μετά την ανακήρυξη του αναδόχου, να καθυστερεί το έργο και να μην έχει αρχίσει η υλοποίησή του.

Παράλληλα προκηρύχθηκε ο διαγωνισμός για το λεγόμενο Θριάσιο ΙΙ, που αφορά το διακομετακομιστικό σταθμό, ο οποίος επίσης μετά από ενστάσεις, καθυστερήσεις κλπ. κατέληξε άγονος.

Επομένως, η κατάσταση σήμερα έχει ως εξής: Logistics park στην Αθήνα δεν υπάρχει! Ίσως βέβαια να εξαιρέσουμε την  «Προνομιούχο Ανώνυμο Εταιρεία Γενικών Αποθηκών της Ελλάδος» (ΠΑΕΓΑΕ), που λειτουργεί ήδη εδώ και σχεδόν πάνω από 30 χρόνια στο Θριάσιο και στεγάζει αρκετές ελληνικές επιχειρήσεις, αποτελώντας ένα καλό benchmark.

Άρα στο ερώτημα «πού;», η απάντηση είναι στο Θριάσιο, αρκεί να υλοποιηθεί. Και βέβαια και αυτές οι αποθήκες των 235 στρεμμάτων είναι πολύ λίγες για τις ανάγκες ενός logistics κόμβου όπως προαναφέραμε. Δείτε χαρακτηριστικά στο σχήμα 6 (δείτε εδώ), όπου φαίνονται τα εμπορευματικά πάρκα στην Ευρώπη, πόσο κάτω είμαστε: κοντά στη Μάλτα, που είναι πιο μικρή από την Πελοπόννησο!

Βεβαίως υπάρχουν και δύο άλλες υποψήφιες περιοχές για πάρκα logistics στην Αττική.

Η μία είναι η περιοχή Κορωπίου – Μαρκόπουλου που γενικά δεν προτιμάται από τη logistics αγορά, αφενός γιατί είναι μακριά από το λιμάνι του Πειραιά και το Ικόνιο (C.O.S.CO.), όπως επίσης και από τους οδικούς άξονες προς βόρεια Ελλάδα και Πελοπόννησο, και αφετέρου γιατί έχει διόδια για την πρόσβαση στον αστικό ιστό της Αττικής.

Η άλλη υποψήφια περιοχή είναι αυτή των Οινοφύτων – Αυλώνα, όπου έχουν γίνει προσπάθειες από την Transcombi για πάρκο, ενώ υπάρχει επίσης και το πρώην Μπαρουτάδικο. Εκεί βλέπουμε κάποια μεγαλύτερη ανάπτυξη (αποθήκες Jumbo, Famar, Trade, ομίλου Στασινόπουλου, Σαράντη κλπ). Πάλι όμως άναρχα δομημένες και χωρίς logistics park. Η αγορά θεωρεί ότι είναι μακριά και αυτή η περιοχή, αν και τα benchmark του εξωτερικού δείχνουν πάρκα logistics πιο απομακρυσμένα από τον αστικό ιστό, αρκεί να έχουν υποδομές πρόσβασης.

Στην Ελλάδα όμως παραμένουμε στην πρώτη επιλογή, αυτή του Θριασίου, και εκεί πρέπει να δούμε τι θα γίνει.

  1. Το ζητούμενο

Το Θριάσιο πρέπει να προχωρήσει γρήγορα. Δεν είμαι σίγουρος εάν έπρεπε να βγουν δύο διαγωνισμοί ή ένας κοινός για όλη την έκταση. Προσωπικά πιστεύω ότι έπρεπε να γίνει ένας ενιαίος για όλο το Θριάσιο, για να υπάρχει ενιαία στρατηγική και να τελειώνουμε. Όμως είμαστε εδώ. Ας προχωρήσουμε γρήγορα, ας βοηθήσουν όλοι οι φορείς να ξεκολλήσει το έργο και ας προσπαθήσουμε να το κάνουμε κέντρο υπηρεσιών προστιθέμενης αξίας.

Ας προσεγγίσουμε τις εταιρείες ODM (Original Design Manufacturers) να εγκατασταθούν εδώ. Για παράδειγμα, η Foxconn έχει 117 στρέμματα στην Τσεχία, 159 στη Σολβακία, 41 στην Ουγγαρία και 14 στην Τουρκία. Γιατί όχι και στην Ελλάδα; Δείτε στο σχήμα 7 (δείτε εδώ) τι εγκαταστάσεις έχουν ορισμένες εταιρείες μηχανολογικού εξοπλισμού στην ευρύτερη περιοχή. Εμείς πάλι απουσιάζουμε. Ας γίνει προσπάθεια να προσελκυστούν. Έτσι μόνο θα έρθει η ανάπτυξη. Αλλά αν δεν υπάρχει χώρος, πού θα τους πούμε να πάνε;

Το Θριάσιο είναι εθνικός πόρος. Έτσι τουλάχιστον το είχαμε δει όταν φτιάχναμε το νόμο 4302/2014: το χαρακτηρίσαμε «πάρκο εθνικής εμβέλειας» στην τότε επιτροπή, και του δόθηκαν προνομιακοί όροι κάλυψης ύψους κλπ. Χωρίς χώρους, οι ξένοι δεν πρόκειται να έρθουν. Και εμείς θα αμπελοφιλοσοφούμε για το τι θα έπρεπε να γίνει (flash back management). Χρειάζεται τόλμη και εγρήγορση.

Πιστεύω ότι η υφιστάμενη ηγεσία των Υπουργείων Ανάπτυξης και Μεταφορών διακρίνεται από πάθος και όραμα, και γρήγορα θα απαγκιστρώσει το Θριάσιο από τις αγκυλώσεις, για να λέμε κι εμείς στην Ελλάδα ότι έχουμε επιτέλους έστω και ένα logistics park!

Ελέγξτε επίσης

Νίκος Ροδόπουλος: «Οι 15 μέρες που άλλαξαν τον κόσμο»

Ποτέ στην ιστορία της ανθρωπότητας, ούτε σε εμπόλεμη κατάσταση, δεν υπήρξε ταυτόχρονη καραντίνα της κοινωνικής …