Ρεπορτάζ: Θανάσης Αντωνίου
Κομμάτι της επιχειρηματικής καθημερινότητας αλλά και σταθερό έξοδο που λαμβάνεται πλέον σοβαρά υπόψη, ο καθαρισμός κτιρίων κι εγκαταστάσεων έχει αποκτήσει τελευταία μια νέα εικόνα. Η ολιστική αντιμετώπιση του καθαρισμού στο πλαίσιο του facility management εγγυάται μια πορεία… εκσυγχρονισμού.
Οι επαγγελματικοί καθαρισμοί κτιρίων, κοινόχρηστων ιδιωτικών χώρων και εργοστασιακών εγκαταστάσεων είναι κλάδος με ευρύ πεδίο παρεχόμενων υπηρεσιών οι οποίες δεν είναι ευρύτερα γνωστές στο κοινό.
Αν και προσφέρουν σημαντικό έργο, το οποίο χαρακτηρίζει το προφίλ των πελατών τους και πιστοποιεί ή αμφισβητεί την αξιοπιστία τους στην αγορά, οι ίδιοι οι επαγγελματίες του καθαρισμού βρίσκονται «εκτός σκηνής». Όπως μας είπαν αρκετοί με τους οποίους συνομιλήσαμε, όταν η δημοσιότητα στοχεύει πάνω τους, αυτό γίνεται συνήθως για αρνητικούς λόγους. Αυτός είναι ίσως ο λόγος για τον οποίο ελάχιστοι από τους συνομιλητές μας δέχτηκαν να μιλήσουν επώνυμα στο πλαίσιο του ρεπορτάζ του L&M.
Όπως είναι γνωστό, η κουλτούρα της ανάθεσης υπηρεσιών σε τρίτους λανσαρίστηκε στην Ελλάδα από τις πολυεθνικές εταιρείες στα τέλη της δεκαετίας του ’80 κι ακολούθησαν στη συνέχεια μεγάλοι ελληνικοί επιχειρηματικοί όμιλοι με πολλές εγκαταστάσεις διασκορπισμένες σε όλη την επικράτεια. Το αποφασιστικό βήμα για τη διεύρυνση του κλάδου έγινε όταν ορισμένες εταιρείες του Δημόσιου τομέα άρχισαν να δίνουν τις πρώτες εργολαβίες στις εταιρείες καθαρισμού. Κανείς δεν το περίμενε, αλλά το Δημόσιο εξελίχθηκε μέσα σε λίγα χρόνια στον μεγαλύτερο πελάτη του κλάδου, ενώ ακόμα και σήμερα (ίσως ειδικά σήμερα), οι εργολαβίες του θεωρούνται οι σημαντικότερες αναθέσεις του κλάδου.
Μετά την κρίση…
Όπως ήταν αναμενόμενο, η ελληνική αγορά υπηρεσιών επαγγελματικού καθαρισμού βρίσκεται αυτή τη στιγμή υπό την πίεση περικοπών. Σύμφωνα με τους περισσότερους από τους ανθρώπους της αγοράς με τους οποίους μιλήσαμε, τα (ετήσια) συμβόλαια που έχουν υπογράψει οι πελάτες με τις εταιρείες καθαρισμού βρίσκονται περίπου 30% κάτω, ενώ αλλαγές υπάρχουν και στον τρόπο με τον οποίο παρέχονται πλέον οι υπηρεσίες.
Οι ώρες καθαρισμού έχουν μειωθεί, το πρόγραμμα διαφοροποιείται καθώς συχνά πλέον οι εργασίες καθαρισμού γίνονται μέρα παρά μέρα, ενώ κάποιοι χώροι που δεν είναι κρίσιμοι για την επιχείρηση καθαρίζονται πλέον με άλλη περιοδικότητα. «Οι πελάτες κινούνται προς την αναζήτηση νέων προσφορών από νέους συνεργάτες? οι περισσότεροι όμως προτιμούν να συζητήσουν πρώτα με το συνεργάτη τους προκειμένου να αναπροσαρμόσουν το ήδη υπάρχον συμβόλαιο πριν κινηθούν στην αγορά» μας είπε ο Δήμος Παναγόπουλος, διευθυντής λειτουργίας στην εταιρεία Level Up.
Από την πλευρά του ο Δημήτρης Καραβίτης, ιδρυτής της «Αλβιών» θεωρεί ότι η μείωση των εργασιών του κλάδου δεν είναι μεγάλη, καθώς η καθαριότητα είναι ζήτημα προτεραιότητας (και πολιτισμού…) για πολλές επιχειρήσεις, ενώ η αυστηρή ευρωπαϊκή νομοθεσία που διέπει ορισμένους κλάδους στη χώρα μας δεν επιτρέπει «εκπτώσεις» στις συγκεκριμένες δαπάνες.
Facility management
Το πέρασμα των συνεργείων καθαρισμού στην εποχή του facility management (διαχείριση εγκαταστάσεων) θεωρείται σημαντική τομή, καθώς ο κλάδος δέχτηκε την «εισβολή» μιας νέας κουλτούρας: Η ορθή διαχείριση των κτιριακών ζητημάτων, από περιβαλλοντική και ενεργειακή άποψη, αυξάνει την ίδια την εργασιακή απόδοση και μειώνει το κόστος λειτουργίας.
Όπως μας ενημερώνει ο Δ. Παναγόπουλος, τα προηγούμενα χρόνια είχε αρχίσει να αναπτύσσεται στην Ελλάδα η έννοια του facility management, αλλά η κρίση ανέκοψε την ανοδική πορεία. Σε τι συνίσταται όμως ο όρος; Πρόκειται για τη δυνατότητα μιας εταιρείας να μπορεί να προσφέρει στον πελάτη της, μέσω ενός ολοκληρωμένου πακέτου, 4-5 διαφορετικές υπηρεσίες. «Κάτι τέτοιο μπορεί να εγγυηθεί ενιαία ποιότητα σε όλες τις υπηρεσίες, ενώ ο πελάτης έχει πλέον να συνεννοηθεί με ένα μόνο εξωτερικό συνεργάτη και να μειώσει το κοστολόγιό του» υποστηρίζει ο διευθυντής λειτουργίας της Level Up, αλλά σημειώνει ότι η Ελλάδα έχει μείνει πίσω στο facility management.
Νομοθεσία
Νομοθετικά ο κλάδος ήταν για πολλά χρόνια στο «κενό». Αυτή ακριβώς την ασάφεια της ελληνικής νομοθεσίας εκμεταλλεύτηκαν πολλοί «αλεξιπτωτιστές», με αποτέλεσμα κάποια στιγμή η αγορά να πλημμυρίσει από μικρές εταιρείες καθαρισμού κτιρίων χωρίς μόνιμο προσωπικό, χωρίς υποδομές και με πελατολόγιο να μετριέται στα δάχτυλα του ενός χεριού. Η κρίση του 2009 οδήγησε πολλές από αυτές εκτός αγοράς. Ζητήσαμε από τον Δ. Παναγόπουλο την άποψή του για το ζήτημα της ορθής λειτουργίας των εταιρειών του κλάδου. «Δεν γνωρίζω τι γίνεται στις μικρές εταιρείες των μερικών δεκάδων ατόμων, μας είπε. Εμείς δουλεύουμε οργανωμένα και σε απόλυτη νομιμότητα. Υπάρχουν επίσημα στοιχεία, στέλνουμε καθημερινά καταστάσεις στους πελάτες μας με τους εργαζόμενους στην καθαριότητα κι ως εκ τούτου δεν μπορούμε να δουλέψουμε με αδήλωτους ή παράνομους μετανάστες». Τους τελευταίους μήνες υπάρχει μείωση του αριθμού των αλλοδαπών που εργάζονται στις εν λόγω εταιρείες και εντυπωσιακή αύξηση του αριθμού των Ελλήνων (γυναικών στην πλειοψηφία τους) που αναζητούν δουλειά στον καθαρισμό κτιρίων.
Η αλήθεια είναι ότι μετά τη βάρβαρη και δολοφονική επίθεση σε βάρος της Κωνσταντίνας Κούνεβα, εργαζόμενης και συνδικαλίστριας στο χώρο του επαγγελματικού καθαρισμού, η εικόνα του κλάδου αμαυρώθηκε. Οι καταγγελίες για «απλήρωτη εργασία» και «μεσαιωνικές συνθήκες δουλειάς» ήταν πολλές στα ελληνικά media, καθώς ο χώρος του καθαρισμού είχε μεγάλο ποσοστό αλλοδαπών εργαζομένων. Μερίδιο της ευθύνης όμως έχουν και οι πελάτες: «Οι πελάτες πρέπει να ζητάνε ποιότητα, συνέπεια και ασφάλεια, αν θέλουμε να απομονώσουμε από την αγορά αυτούς που αμαυρώνουν τον κλάδο» υποστηρίζει ο Δημήτρης Καραβίτης.
Ο Δημήτρης Καραβίτης της εταιρείας καθαρισμού Αλβιών
Διαγωνισμοί του Δημοσίου
Αν και αρκετοί «γκρινιάζουν» για τους διαγωνισμούς του Δημοσίου, ο Δημήτρης Καραβίτης θεωρεί ότι η κατάσταση είναι βελτιωμένη τα τελευταία χρόνια, καθώς «διεξάγονται μέσα σε πλαίσιο νομιμότητας, με διαφάνεια και με πολύ υψηλά στάνταρντ. Υπάρχει όριο εκπτώσεων κάτω από το οποίο δεν μπορείς να πέσεις». Με δεδομένο ότι το Δημόσιο αποτελεί μεγάλο πελάτη, η σχετικά πρόσφατη… επανάκαμψή του, μετά από δύο περίπου χρόνια στάσης πληρωμών προς τον κλάδο (κάτι που «πλήρωσαν» εταιρείες και εργαζόμενοι…), θεωρείται ευχάριστο γεγονός.
Ρωτάμε τον ιδρυτή της εταιρείας «Αλβιών» για το φαινόμενο του «σπασίματος» των εργολαβιών του Δημοσίου σε μικρότερες και το μοίρασμά τους από το μειοδότη σε συνεργαζόμενες εταιρείες. «Η δουλειά μας είναι ιδιαίτερη: Χρειάζεται να έχεις πολλά άτομα, και μάλιστα διασκορπισμένα σε πολλούς και απομακρυσμένους μεταξύ τους χώρους. Έτσι, η απασχόληση εποπτών είναι αναγκαία και κοστίζει. Πολλές φορές η εποπτεία από τους υπαλλήλους μιας εταιρείας δεν ασκείται σωστά. Με τα χρόνια οι εταιρείες διαπίστωσαν ότι είναι προτιμότερο να αναθέσουν μέρος της δουλειάς σε υπεργολάβο, ο οποίος επωμίζεται και το κόστος της εποπτείας» μας εξηγεί.
Εκτός όμως από το κόστος των εποπτών, οι μεγάλες εργολαβίες του Δημοσίου «σπάνε» και για λόγους προσωπικού. «Μια εταιρεία, μας εξηγεί ο Δ. Καραβίτης, δεν μπορεί να διατηρεί μεγάλο αριθμό εργαζομένων με την… προσδοκία μεγάλων έργων από το Δημόσιο. Τι θα συμβεί όταν η εταιρεία, κάποια στιγμή, για κάποιο λόγο «αδειάσει» από έργα του Δημοσίου; Έτσι, προτιμάται η διαρκής συνεργασία με μικρότερες επιχειρήσεις, όποτε υπάρχει μεγάλο έργο που χρειάζονται πολλοί εργαζόμενοι. Έτσι, το ρίσκο επιμερίζεται σε όλους μας…».
Περιβάλλον: Το νέο στοίχημα
Δεν υπάρχουν νομοθεσίες που να επιβάλλουν έναν πιο περιβαλλοντικά φιλικό τρόπο άσκησης του επαγγελματικού καθαρισμού κι ό,τι γίνεται προς την κατεύθυνση της περιβαλλοντικής προστασίας οφείλεται αποκλειστικά και μόνο στην ευαισθησία των επαγγελματιών και λόγω της μεταφοράς εμπειριών από το εξωτερικό. Απόλυτα θετικός για την εισαγωγή περιβαλλοντικών παραμέτρων στο επάγγελμα είναι ο Δ. Καραβίτης, ο οποίος μάλιστα βλέπει το περιβάλλον και την προστασία του ως μια ευκαιρία παροχής διαφοροποιημένου προϊόντος. «Η ενασχόληση με τα περιβαλλοντικά θέματα ανοίγει πόρτες σε όσες εταιρείες δραστηριοποιηθούν με σοβαρότητα, και είμαι σίγουρος ότι μετά το πέρασμα της κρίσης αυτό θα βρει ανταπόκριση από την αγορά» μας είπε ο έμπειρος επιχειρηματίας.
«Υπάρχει ασφαλώς μια τάση στην σκεπτόμενη επιχειρηματική κοινότητα να γίνουν κάποια πράγματα για το περιβάλλον» μας ενημερώνει ο Δ. Παναγόπουλος της Level Up και συμπληρώνει: «Μπήκαμε στη διαδικασία να υιοθετήσουμε συστήματα καθαρισμού πιο φιλικά προς το περιβάλλον, ώστε να μην σπαταλάμε χημικά που να επιβαρύνουν τις αποχετεύσεις. Επαναχρησιμοποιούμε ή ανακυκλώνουμε όταν δεν χρειαζόμαστε πλέον τους πλαστικούς κάδους μας, ενώ όσο αφορά τις μπαταρίες των μηχανημάτων καθαρισμού, συμμετέχουμε στο επίσημο πρόγραμμα ανακύκλωσής τους. Στον τομέα της μυοκτονίας – απεντόμωσης, τα τοξικά δολώματα που χρησιμοποιούμε συλλέγονται στην εταιρεία και ανακυκλώνονται».
Η εικόνα του κλάδου
Ο κλάδος του επαγγελματικού καθαρισμού κτιρίων δεν είχε τη θέση που του άξιζε στην ελληνική επιχειρηματική κοινότητα ήδη από την περίοδο της εντατικής οικονομικής ανάπτυξης τη δεκαετία του ’90. «Δεν είναι δύσκολη η δουλειά που κάνουμε? είναι παρεξηγημένη» μας λέει ο Δήμος Παναγόπουλος της Lever Up και συμπληρώνει: «Μάλιστα, με την τεχνολογία έχει γίνει ακόμα ευκολότερη. Στην Ελλάδα όμως η εικόνα που έχει σχηματιστεί δεν είναι αυτή που θα θέλαμε. Ίσως μερίδιο της ευθύνης να έχουμε κι εμείς που δεν μπορούμε να πείσουμε πελάτες και κοινή γνώμη ότι είμαστε επαγγελματίες. Δεν είμαστε το «συνεργείο» που έρχεται να καθαρίσει, αλλά μια ομάδα επαγγελματιών με τεχνογνωσία». Όπως μας εξηγεί, στην ελληνική αγορά υπάρχουν εταιρείες που έχουν επενδύσει σε τεχνολογία, διαθέτουν μηχανήματα καθαρισμού δαπέδων που κοστίζουν σχεδόν όσο ένα… αυτοκίνητο, καθώς και επιστημονικό προσωπικό που έχει λάβει (και λαμβάνει περιοδικά) ειδική εκπαίδευση.
Αξίζει, τέλος, να αναφερθούμε στα πιστοποιητικά με τα οποία ενισχύουν το προφίλ τους οι εταιρείες του κλάδου. Ορισμένα από αυτά χρειάζονται για να μπορούν να συμμετέχουν σε δημόσιους διαγωνισμούς, ενώ άλλα αποκτήθηκαν για να βελτιώσουν τις ενδοεπιχειρησιακές διαδικασίες. «Ξεκινήσαμε τις διαδικασίες για τις πιστοποιήσεις πριν από περίπου έξι χρόνια, αρχικά με το ISO 90001, θυμάται ο Δ. Παναγόπουλος. Σταδιακά αρχίσαμε να τα υιοθετούμε χωρίς ιδιαίτερες δυσκολίες. Μας βοήθησαν να σκεφτούμε λίγο διαφορετικά και προσαρμόζουν τη δουλειά –που ούτως ή άλλως κάναμε– πάνω σε κάποιες προδιαγραφές. Το θέμα δεν είναι να επαίρεσαι ότι τα έχεις, αλλά να τα εφαρμόζεις».
Πιστοποιημένη είναι και η εταιρεία «Αλβιών» του Δημήτρη Καραβίτη? ούτε αυτός αντιμετώπισε πρόβλημα στην προσαρμογή του. «Δεν είναι δύσκολο το να λάβεις τα πιστοποιητικά? χρειάζεται όμως να αφιερώσεις λίγο χρόνο για να βελτιωθείς» μας λέει με συγκατάβαση.
Νέες τάσεις
Σχετικά πρόσφατη είναι η τάση επέκτασης των εταιρειών του επαγγελματικού καθαρισμού σε τομείς που αποτελούσαν παλαιότερα προνομιακό αντικείμενο των συμβουλευτικών ή recruiting εταιρειών. Ένας απ’ αυτούς τους τομείς είναι εύρεση εποχιακού ή έκτακτου προσωπικού. Ξενοδοχειακοί υπάλληλοι όπως καμαριέρες, houseman, υπάλληλοι υποδοχής και τραπεζοκόμοι είναι οι συνηθισμένες ειδικότητες, ενώ κινητικότητα υπάρχει και στον τομέα της παροχής υπηρεσιών φύλαξης. Ορισμένες εταιρείες καθαρισμού παρέχουν προσωπικό και για δραστηριότητες logistics, καθώς μπορούν να προμηθεύσουν εργάτες συσκευασίας, διαλογής και φορτοεκφόρτωσης εμπορευματοκιβωτίων, χειριστές μηχανημάτων κ.ά.
