«Η πιο σημαντική αλλαγή που προκάλεσε η παγκόσμια κρίση στην οικονομία είναι η ‘αλλαγή του πλούτου’. Το μεγαλύτερο κομμάτι του παγκόσμιου εμπορίου θα μεταφέρεται πλέον στο τρίγωνο Ασίας – Αφρικής – Μέσης Ανατολής τα επόμενα 10-15 χρόνια. Η νέα γεωγραφία του πλούτου περιλαμβάνει πλέον περιοχές που είναι γειτονικές της Τουρκίας. Κι ενώ η Τουρκία δεν είναι μακριά από το στόχο της να γίνει το logistics center της περιοχής, οι ευρωπαϊκές οικονομίες την προσεγγίζουν για να προσεγγίσουν αυτές τις νέες αγορές "πλούτου"». Με αυτά τα λόγια περιγράφει το νέο ρόλο της Τουρκίας ο Ενγκίν Οζμέν, πρόεδρος της Ομοσπονδίας Διεθνών Μεταφορών της Τουρκίας (περιοδικό Intermodal, τεύχος 16).
Πράγματι, η Τουρκία των 70 εκατ. κατοίκων, των 176 λιμανιών (82% από αυτά ανήκουν σε ιδιώτες), των 50.000 φορτηγών διεθνών μεταφορών και των 400.000 εργαζομένων στα logistics, εξελίσσεται στη μεγάλη δύναμη της ευρύτερης περιοχής. Και η Μεσόγειος είναι μόνο μια από τις «σκηνές» που θέλουν να πρωταγωνιστήσουν οι Τούρκοι. Κορυφαίο «βιολί» στην τουρκική ορχήστρα η Κωνσταντινούπολη, δίνει μόνη της τον τόνο για όλη τη χώρα.
Τα logistics στην Τουρκία
Η Τουρκία ζει αυτό το διάστημα την εντατική ανάπτυξη που έζησε η Ελλάδα το πρώτο μισό της δεκαετίας του 2000: Οι εταιρείες logistics της γειτονικής χώρας επενδύουν συνεχώς σε εξοπλισμό, επεκτείνουν την αποθηκευτική τους ικανότητα (γι’ αυτό και οι ζώνες logistics πέριξ της Κωνσταντινούπολης εκτείνονται συνεχώς) και δημιουργούν θυγατρικές σε «όμορους» τομείς όπως οι κατασκευές. Η εταιρεία Balnak Logistics, μια από τις δέκα μεγαλύτερες της χώρας, παρουσίασε πέρυσι αύξηση του κύκλου εργασιών της κατά 20%, ενώ η Ekol Logistics παρουσίασε αύξηση της τάξης του 58%.
Η Netlog Logistics, η μεγαλύτερη της χώρας (όμιλος 8 εταιρειών και 14 διαφορετικών επιχειρηματικών brands), παρουσίασε αύξηση του κύκλου εργασιών της κατά 30% στα 280 εκατ. ευρώ, ενώ το επενδυτικό της πρόγραμμα, το οποίο ξεκίνησε πριν τρία χρόνια, ανέρχεται σε πολλές δεκάδες εκατ. ευρώ κι αναμένεται να ολοκληρωθεί μέσα στο 2013.
Κι όλα αυτά σε μια χώρα που αν και διπλάσια σε μέγεθος π.χ. από τη Γερμανία, έχει το ένα πέμπτο των αυτοκινητοδρόμων της (2.500 χλμ. έναντι 12.800 χιλμ. της Γερμανίας). «Οι υποδομές στην Τουρκία βελτιώνονται» δηλώνει ο Frank Kaiser, διευθυντής του τμήματος ανάπτυξης νέων αγορών στο Γερμανοτουρκικό Βιομηχανικό και Εμπορικό Επιμελητήριο της Κωνσταντινούπολης, και συμπληρώνει: «Ένα νέο αεροδρόμιο σχεδιάζεται στην περιοχή της Κωνσταντινούπολης, τα λιμάνια σταδιακά ιδιωτικοποιούνται, ενώ η κυβέρνηση επενδύει συνεχώς στην κατασκευή δρόμων».
Η Κωνσταντινούπολη είναι το σημαντικότερο κέντρο, καθώς από αυτή περνάει ο μισός όγκος των μεταφορών. Οι μεγαλύτερες εταιρείες logistics εδρεύουν στην περιοχή του Βοσπόρου, η Σμύρνη μετατρέπεται σε ένα από τα μεγαλύτερα εξαγωγικά κέντρα της χώρας, ενώ το λιμάνι της Μερσίνας μετατρέπεται γρήγορα σε κόμβο εμπορίου από και προς τη Μέση Ανατολή».
Το λιμάνι της Μερσίνας στη νοτιοανατολική Μεσόγειο. Θεωρείται η πύλη της Τουρκίας προς τις αγορές της Μέσης Ανατολής αλλά και μοχλός για περαιτέρω διείσδυση στην ευρύτερη Μεσόγειο.
Η ευρωπαϊκή προοπτική
O Τσετίν Νουχόγλου, πρόεδρος της Επιτροπής Τουρκικών Μεταφορών και Logistics, θεωρεί ότι η Τουρκία, «ως ένα από τα επίσημα προς ένταξη μέλη στην Ε.Ε., θα πρέπει να συνεργαστεί ακόμα πιο στενά με τις ευρωπαϊκές αρχές». Και το πρόγραμμα Development of Intermodal in Turkey, το οποίο λάνσαρε πρόσφατα η Ε.Ε. είναι απόδειξη αυτής της σχέσης. Επόμενος στόχος των Τούρκων, έτσι όπως τον διατυπώνει ο Τσ. Νουχόγλου, είναι η δημιουργία των Κοινοτήτων Μεταφορών (Freight Villages/ Centers) κατά το πρότυπο των αντίστοιχων γερμανικών cluster ομοειδών δραστηριοτήτων.
Τέλος, τρίτος και εξίσου σημαντικός στόχος της τουρκικής «μεταφορικής διπλωματίας» είναι η ανάπτυξη των θαλάσσιων μεταφορών. «Η Τουρκία είναι ένας από τους πρωτοπόρους στις Ro-Ro μεταφορές στην ευρύτερη περιοχή κι έχει τη φιλοδοξία να αναδειχθεί σε intermodal κόμβο, ο οποίος θα φιλοξενεί και θα διαχειρίζεται μεγάλο μέρος του συγκεκριμένου παγκόσμιου εμπορίου τα επόμενα χρόνια» υποστηρίζει ο Τούρκος αξιωματούχος. Υπενθυμίζει μάλιστα ότι νέες Ro-Ro γραμμές ξεκίνησαν το 2010 για τη σύνδεση της Τουρκίας με τη Γαλλία και την Ουκρανία, ενώ στόχος είναι να δημιουργηθούν κι άλλες τα επόμενα χρόνια προς Ρουμανία, Ρωσία και Αίγυπτο.
Τουρκία: δυναμική οικονομία
Το 2011 το ακαθάριστο εγχώριο προϊόν της Τουρκίας αυξήθηκε κατά 8,5%. Περαιτέρω αύξηση 3,2% είχε σημειωθεί το πρώτο τρίμηνο του τρέχοντος έτους. Το 2011 οι εξαγωγές της χώρας ανήλθαν σε 134,6 δισ. δολάρια και ήταν αυξημένες κατά 18,2% σε σχέση με την προηγούμενη χρονιά. Το 2023, στα 100 χρόνια από την ίδρυση του κεμαλικού κράτους, η χώρα στοχεύει σε εξαγωγές που θα αγγίξουν τα 500 δισ. δολάρια. Ο τομέας των logistics έχει μέγεθος περίπου 5 δισ. δολάρια και το εργατικό δυναμικό ανέρχεται σε περίπου 400.000 άτομα (στοιχεία 2011).
Ο τουρκικός στόλος οχημάτων διεθνών μεταφορών είναι ο μεγαλύτερος στην Ευρώπη, αριθμεί πάνω από 50.000 οχήματα. Οι δύο μεγαλύτερες εξαγωγικές βιομηχανίες είναι τα υφάσματα (αμιγώς τουρκικός κλάδος) και η παραγωγή αυτοκινήτων για λογαριασμό μεγάλων αυτοκινητοβιομηχανιών. Κάθε χρόνο παράγονται στην Τουρκία περίπου 1,2 εκατ. οχήματα, μεταξύ των οποίων 516.00 τράκτορες και μικρά επαγγελματικά.
Κίνηση των Τούρκων στη Μεσόγειο
Όλες οι μεγάλες τουρκικές εταιρείες «τοποθετούνται» πλέον στις Ro-Ro γραμμές της Μεσογείου. Η ναυτιλιακή UN RoRo με 11 πλοία πραγματοποιεί τακτικά δρομολόγια από δύο τουρκικά λιμάνια, της Μερσίνας και της Κωνσταντινούπολης, προς την Τεργέστη (Ιταλία) και την Τουλόν (Γαλλία). Μεταφέρουν κυρίως trailer τα οποία παραλαμβάνουν στα λιμάνια οι οδηγοί (που στέλνονται με αεροπλάνο). Σημαντικό μεταφορικό αντικείμενο είναι τα αυτοκίνητα, καθώς η Τουρκία έχει μεγάλες συναλλαγές λόγω βιομηχανιών με την Ισπανία, κι έτσι πολλά αυτοκίνητα που παράγονται εκεί καταλήγουν μέσω Ηγουμενίτσας – Μπάρι στην Ισπανία.
Χαρακτηριστική είναι η περίπτωση του Μartas Group, ομίλου εταιρειών που βρίσκεται στην αγορά από το 1984. Ο όμιλος αναμένεται να πραγματοποιήσει φέτος κύκλο εργασιών ύψους 30 εκατ. ευρώ, απασχολεί περίπου 400 εργαζόμενους και διαθέτει αποθήκες έκτασης 19.500 τ.μ. στην Κωνσταντινούπολη και 16.000 τ.μ. στη Μερσίνα, καθώς και στόλο 225 οχημάτων. «Βρισκόμαστε σε συζητήσεις με τις ναυτιλιακές MAERSK και Hamburg Sud προκειμένου να χρησιμοποιήσουν τον αποθηκευτικό μας χώρο για containers» δηλώνει Resit Kurt, ένας από τους ιδιοκτήτες του ομίλου στο περιοδικό Trailer Forum της βιομηχανίας trailers Krone (2012). Την ίδια στιγμή το Martas Group αυξάνει την παρουσία του στις συνδυασμένες μεταφορές: Κάθε εβδομάδα στέλνει 10-12 νταλίκες με groupage φορτίο και 5-6 πλήρη κοντέινερ προς την Ιταλία, ενώ περίπου 60 νταλίκες την εβδομάδα καταφτάνουν από την Ιταλία.
Σε σημαντικές εξελίσσονται οι γραμμές της Τουρκίας προς τον αραβικό κόσμο και κυρίως προς χώρες του Κόλπου, Κατάρ, Ντουμπάι και Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα. Παρ’ όλα αυτά, δεν υπάρχουν ακόμα οι υποδομές, και οι τουρκικές εταιρείες έχουν σημαντικές ελλείψεις σε καράβια. Είναι χαρακτηριστικό ότι τα περισσότερα από τα καράβια αυτών των γραμμών είναι ναυλωμένα κι όχι ιδιόκτητα, ενώ αρκετά ανήκουν σε Έλληνες πλοιοκτήτες. Παλαιά και πιο σύγχρονα πλοία όπως το «Αριάνδη» και το «Νήσος Ρόδος» της Hellenic Seaways, το «Όλυμπος» της ΝΕL κ.ά. είναι ναυλωμένα σε τουρκικές εταιρείες. Ο πόλεμος στο Ιράκ και τη Συρία έχει ευνοήσει τη ναυτιλιακή αγορά και τις γραμμές. Ορισμένες από αυτές τις γραμμές μάλιστα είναι πρόσφατες καθώς η χερσαία μεταφορά είναι πλέον πολύ επικίνδυνη. Παρ’ όλα αυτά η Martas φορτώνει κάθε εβδομάδα 30 οχήματα με καπνό και τα στέλνει κομβόι στο Ιράκ, ενώ αρκετά είναι τα δρομολόγια με υλικά κατασκευών για την ίδια χώρα.
